نگرش دنیوی – سیاسی مختومقلی فراغی – 1


Makhtumkuli

نگرش دنیوی – سیاسی مختومقلی فراغی

خوجه نفس نیوز – مؤلّف: دکتر خانگلدی اونق – شاعر مختومقلی، عارف و به عنوان فراست های خلق، ناشر و تبیین کننده امید – آرمان های ملّت خویش بر علیه قوانین ستمگرانه، ظالم و خونخوارانه فئودالی که حیات طایفه – تیره های ترکمن را در چنبره خود به محاصره درآورده بود و در دوره ائی که خلق بر علیه این قوانین به پا خاسته و مبارزه می کرده است، بر اساس ضرورت قیام، وی از درون این جنبش فراهم و ظهور پیدا می کند.
دولت محمد آزادی که از صفات و رفتارهای مسئولانه دولتی برخوردار و دارای فراست سیاسی نیز بوده است، با ایده های قوانین سیاست های دولت مداری، برخوردار از صفات انسانی و عدالت پروانه، سرورانه، نگرش عادلانه وی بر اهالی که در چهارچوب رعیتی نواحی خویش سکونت داشـتند، در جهت آبادانی میدان زیست، برای رشد تولیدات کشاورزی، ساختن پل ها، راه ها، ساختن مکان های اجتماعی- علمی و به گردن گرفتن مسئولیّت در جهت رشد و علاقه فراگیری معارف به پا خاسته بود، هم والد مختومقلی و هم استاد /خلیفه/ وی محسوب می شده است.
مختومقلی به عنوان ادامه دهنده راه و ایده های اصیل والد خویش، در جهت رشد و تعمیم آن همّت گماشته است. وی از حکّام؛ عدالت خواهی را نه به صورت آبستریزه شده آن، بلکه درخشش آن را بر اقبال ملّت همچون خورشید تابنده، چون آب در مسیر جاری روان بودن و به مانند باد در وزش نسیم قرار گرفتن را طلب نموده است.  شعری را که مختومقلی به مناسبت وفات والد خویش با عنوان «آزادیم قانی /آزادی ام کجاست؟/» سروده و تخصیص داده است وی، به د. آزادی «گؤکلنگ پأهلوانی /پهلوان گؤکلان/» و «ایلیمینگ زئبانی /زبان ایلاتم/» مورد خطاب قرر داده است. این هم به مانند خود شاعر والد وی را نیز که در میان جامعه ایلات ترکمن از اعتبار مطلوبی برخوردار بوده است، نشان می دهد.
خلاقیّت های ادبی مختومقلی، ریشه و بنیان ادبیّات عمیق ترکمن را مستقلّانه و بی نظیر پی می گیرد. شاعر به مهمترین مسائل سیاسی اجتماعی که مرتبط با سرنوشت تاریخی دوره خود است روی می آورد. ایده های ایجاد یک دولت واحد از پیوستن و اتحاد طایفه – تیره های پراکنده ترکمن، از لابلای درون تمامی خلاقیّت های ادبی وی همچون تار و پود بهم بافته می شود. وی قبل از هر چیز در پی مبارزه برعلیه ظلم و ستم های شاهان ایران، نخست ایده و تفکّر اتّحاد دو طایفه نیرومند ترکمن گؤکلان ها و یموت ها و سپس با پیوستن سایر طوایف ترکمن های جنوب و جنوب غربی تشکیل یک دولت واحد ملی تلاش می ورزد.
ستون فقرات خلاقیّت های شاعر را موضوعاتی چون؛ «وطن»، «اقبال و سرنوشت خلق»، «عدالت اجتماعی»، «مرتبه و کرامت بشری»، «مسائل عشقی – لیریکی» تشکیل می دهد. در آثار وی، حتّی اشعاری که با آهنگ بسیار متواضعانه سروده شده است ریشه در بدبیاری ها و فلاکت های ایلات خود داشته است.
شاعر در مبارزات خلق در مسیر حصول سرنوشتی نیک و متناسب فعّالانه شرکت می جسته است. در مجالس شور و مصلحت هائی که جهت حلّ فصل مسائل واجب و حیاتی جامعه خود تبادل نظر می شده است، وی با نطق و سخنرانی های چاره جویانه خود قیام می نموده است. بر مشکلات و سختی های سرنوشت خلق خویش با جان و تن حسرت و افسوس می خورده است. وی، تن دادن به تقدیر و قائل شدن به سرنوشت خویش و ایده هائی از این دست را که در تفکّرات مذهبیون، اهالی به آن دعوت می شدند، به شدّت و قاطعانه انکار و بر ضد آن قیام می کند. شاعر روی به حیات، طبیعت و به خدا می آورد و چنین می سراید:

ایلیم – گوٚنیم مأهری – زاردئر، گلسین دؤولت لشگریم،
دینی هؤدوٚر ایله ییپ سن، عاجاپ قورآن گرک دیر…
مییلیس قئلار بولدی بوگوٚن ایل گوٚنیمینگ آراسی،
گلمه گی سن، بس سر قوشوپ، بیزگه میهمان گرکمس.
مختومقلی، سن سؤزله گیل، دییدی قوچ لار مییلیسی،
سن گوٚفتار* سن بو مییلیس ده، غایری دستان گرکمس.

ترجمه:

ایل و خلقم زار آنند، بپارائید لشکریان،
دین و ایمان پیشنهادی، لازم است عجب قرآن،
ایلات ما در این حالا مجلس نهاد بین خویش،
نیا تو، بس منّت بسر، چنین مهمان نخواستیم!
مختومقلی، تو به حرف آی! گفت: «سرکردگان شور»،
تو گفتاری در این مجلس، غیر دست ها نخواستیم!

حقیقتاً نیز در مجالس و گردهم آئی های خلق در مورد مرگ و زندگی بحث و تبادل نظرهای فعالی صورت می گرفته است، بحث های داغ راه می انداخته اند، مسائلی از قبیل؛ مثلاً راه چاره های بیرون آوردن خلق از شرایط مشقّت بار حاکم، ایده و راه حل های گوناگونی اعم از درست یا نادرست مطرح می شده است. خادمین دین اهمیّت دادن به نماز و دعا را توصیّه می کرده اند. گروه هائی که از ایران، افغانستان و خیوه طرفداری می کرده اند، خدمات خود را پیشنهاد و به انجام می رسانده اند. ولیکن، هیچ کس نتوانسته است راه چاره ای را که بتواند خلق را از هلاکت و فلاکت های موجود آن ایّام خلاص کند، ارائه دهد. نقل قول: «عاقئل لی باش کؤپ دیر، یول کسن آز دئر /عاقل زیاد است و راهزن کم/» ، مختومقلی بی اساس نسروده است. خلق از هر فرصتی که پیش می آمده جهت خلاصی خود به دنبال راه و چاره ای می گشتند. مختومقلی نیز در این جستجو با جان و تن خویش شرکت می جسته است.
با دعوت علاقمندانه و هیجان انگیز مختومقلی از طوایف ترکمن های جنوب و جنوب غربی بر علیه ظلم و ستم های قزیلباشان، با طرح میل نامه استحکام بنیان های دولتی را که در آینده بایست شکل بگیرد، با سطوری همچون؛ («یورت بینامئز قایئم بولسئن، غویولسئن /بنای کشور قائم پی ریزی گردد/) بیان کرده است. وی گرد آمدن تمام طایفه – تیره های خلق ترکمن دور یک سفره واحد («بیر سوپرادا ادا بولسئن آشئمئز» یا – این که «بیر سوپرادا طاییار قئلئنسئن آش لار» /در یک سفره صرف گردد نان ما/)، حیات یافتن با سعادت در شادی و خرّمی («ایلیمیز اولاشسئن ساولماز یازا /ایل ما را فراگیرد یک بهار دائمی/» ) را طلب کرده است. نگرش سیاسی – اجتماعی شاعری که جهت رهائی از غم و غصّه های دوران رکود جامعه اش این چنین تلاش در نشان دادن راه چاره ها برآمده، عبارت از این نکات بوده است.
تخصیص شعر «توٚرکمن بیناسی /دپارتمان تورکمن/» شاعر را می توان حدس زد که آن به مناسبت جنبشی که ترکمن های جنوب و جنوب – غربی در قرن نوزدهم بر علیه قزیلباشان خاندان قاجار به راه انداخته شده بود، سروده شده است. در آن ایام در حقیقت نیز گروهی از طوایف از جمله یموت ها، گؤکلان ها و تکه ها و سایر طوایف بر علیه نظام ظلم و ستم های شاهان ایران متحد شده و به پا خاسته بودند. آن ها در آن قیام ها به درجاتی پیروزی نیز کسب کرده بودند. مختومقلی، رانده شدن قزیلباش ها را به آن سوی کوه ها از جانب نیروهای متحد ترکمن، همچنین شکست خوردن آن ها هم آه و ناله های شبانه روزی آن ها را بدلیل این شکست ها در اشعارش با افتخار یاد می کند. هنگامی که نیروهای تکه، یوموت، یازئر، گؤکلنگ و آل ایلی ها متّحدانه بر علیه ایران یورش می بردند، گویا سعادت و خوشبختی خلق رواج یافته باشد، به آن افتخار می کرده و خوشحال می شده است. …ادامه دارد

 

Advertisements

ممنون از دیدگاهی که گذاشتید.

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: