نویسندگان و هنرمندانی که در مورد دوره جهانشاه و گؤک مسجد آثارهایی از خود برجای گذاشتند – قسمت اوّل


نقاشان و هنرمندانی چند در مورد بنای گؤک مسجد و جهانشاه حقیقی آثاری مصّور و زیبا از خود برجای گذاشته اند. از جمله آنها؛ «جلس /ژول/ لارنس«، «ماطراقچی نصوح»، «یوگنی فلاندین»، «پاسکال کوُست»، «روزا سالواتور»، «آنتوان سوروگین» و «ولادیمیر مینورسکی» را می توان نام برد. این هنرمندان آثار علمی – هنری خود را در مورد دوره جهانشاه قاراقویونلی و گؤک مسجد نوشتند.

این آثار عمدتاً در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم کار شده است. هنرمندانی که تصاویر هنری و طرح های معماری از گؤک مسجد خلق کرده اند، در دوره خود چهره های مشهوری بوده اند. در اینجا در مورد بیوگرافی هر کدام از آنها ذیلاً به طور مختصر می پردازیم:

ژول لارنس نقاش فرانسوی

ژول لارنس نقاش فرانسوی

تورنتو – د. خ. اونق: جلس لاورنس: او فرانسوی، هنرمندی معروف در طراحی، نقّاشی و لیتوگرافی بوده است. علاوه بر این وی شرقشناس برجسته ای در فرانسه محسوب می شده است. نام کامل او «جولس جوزوف اُگوستین لاورنس» است. وی از جمله شخصیّت هایی است که در دوره صفویان از مسجد کبود یا گؤک مسجد تبریز قبل از تجدید بنای آن تابلویی با رنگ روغن ارائه داده است.

ژول جوزف آگوستین لارنس، معمولا به عنوان «جلس لارنس»، (1825 ژوئیه 26، کرپانتره – 1901 مه 5، سنت دیدیر، ووکلوز[1]) از چهره های شناخته ای بوده است.

او عضوی از یک خانواده پنج نفره است که در سن 12 سالگی با برادرش ژان ژوزف (1801-1890)، در حالی که با بهره برداری از اطلاعات هنری برادرش زندگی می کردند، به شهرستان مونپلیه رفت تا در کالج هنری این شهرستان ادامه تحصیل بدهند. «او جهت تکمیل مطالعات خود در دانشکده پردازنده هنرهای زیبای پل دلاروک /The Paul Delaroche Faculty of Fine Art/، به پاریس رفت. وی برای اولین بار در نمایشگاه هنری در سال 1840 شرکت نمود.»[2]

ژول لارنس در اواخر سال 1840 یک سفر سه ساله بسیار با اهمیّت به سراسر شرق میانه و آسیای صغیر تا به ایران به عنوان بخشی از یک سفر علمی و جغرافیایی به عهده گرفت. این سیاحت با وجود سختی های باور نکردنی، علاقه لارنس را هر روز به خود جلب می نمود. این برنامه سفر به عنوان یک شغل قابل توجه برای یک نقاش تصویرگر و شرق شناس در عین حال مفسر در امور خاورمیانه پیشنهاد بسیار با ارزشی بوده است.

تابلوی گؤک مسجد تقریبا بیست و پنج سال پس از سفر وی نقاشی شده است. بر اساس نقشه های دقیق خود در ایران، تابلوی نقاشی گؤک مسجد را در نزدیکی تبریز به تصویر می کشد. ساختمان گؤک مسجد در چشم اندازی پوشیده از برف سفید و تند واقع شده و عظمت خود را بصورت غم انگیزی نشان می داد. وی این تابلوی نقاشی را مثل همیشه در یک محیط متروک با یک سفر برنامه ریزی شده در یک شرایط آب و هوایی سرد و خطرناک به انجام می رساند. هوایی پر برف آنجا را احاطه کرده بود، در حالی که منظره زیبایی در نقاشی پدیدار می شد، پیشرفت در این کار بسختی شکل گرفت. آن در یک سفر بسیار هیجان انگیز که رهبر اکسپدیشن در آن به طور موقت برف های کورکننده بود، نقاشی شده است.

گؤک مسجد تبریز قبل از تجدید بنا

اثر نقاش معروف فرانسوی لارنس جلس (ژول) جوزف آوگوستین از گؤک مسجد تبریز قبل از تجدید بنا – مظفریَه جهانشاه حقیقی

وی در سال (1846-1848) در ماموریّت خود به ترکیّه و ایران به صورت اتفاقی به همراه «همایر دِ هل ایگناس خاویر موراند»[3] انتخاب شد، ژول لارنس بیش از یک هزار تابلو، طرح و نقشه از پایگاها و البسه ها نقاشی نمود. بسیاری از پرتره های او در ایران مورد توجّه و تقاضای شخصیت های ایرانی و اروپایی قرار گرفت.

او اثر هنری خود را با عنوان «منظرانداز»، در سوگ درگذشت دوست و همدم وی که در بیستم اوت سال 1848 در اصفهان از دنیا رفت، پس از یک حالت بحران روحی و سیاسی خلق کرده است. از آن پس او قادر به ادامه کار در آنجا نبود و تنها با کمک سفیر فرانسه، کنت دِ سردیکس با بسیاری از مشکلات به تهران بازگشت. او از آنجا نقاشی های خود را همراه با ابزار و یادداشت های خود، بدست همایر دِ هل به فرانسه فرستاد.

صد تا از تابلوی های نقاشی وی در جلد چهارم کتاب اطلس، که با عنوان «سفر به ترکیه و ایران» تهیّه شده است، توسط خانم همایر دِ هل از دفتر خاطرات و یادداشت شوهرش منتشر شده است. برخی از آثار را که بصورت چاپ سنگی از روی طرح های آن کار شده است، در نشریات محبوب «ل ایلیوسترایشن /L’Illustration/، تصویر سازی شده است، در نشریه تور جهانی /Tour du Monde/ منتشر شد.[4] تعدادی از آبرنگ اصلی و نقاشی های خلق شده در ترکیه و ایران، به کتابخانه دانشکده هنرهای زیبا در پاریس عودت داده شده است. لارنس پس از بازگشت به فرانسه در سال 1849، آثار هنری خود را در پاریس پی گرفت. نقاشی و حکاکی های وی که همه ساله در سالن نمایشگاه پاریس برگزار می شد، در سال های 1850 و 1891 با موضوعات آثار مربوط به ایران را به نمایش گذاشته است.

آثار هنری گسترده او با موضوعاتی همچون، «سنگ وان» در موزه «دِ اورسای /d’Orsay/»، را نه تنها در پاریس، بلکه در بسیاری از موزه های منطقه ای در فرانسه به نمایش گذاشته می شود. به عنوان مثال، «کمپین تهران» در «آوینیون»، «زمستان در ایران» در «باگنریس /Bagnères/»، «ویرانه قصر شیرین» در «کرپانتره»، «گؤک مسجد تؤوریز /Tauris/» در «مونپلیه» و «روستای غنی شده استان خراسان» در «تولون» می توان مشاهده کرد.

ژول لارنس مردی شوخ طبع و برجسته بود. در سالن ادبی و هنری پاریس، جایی که او مشغول بود، بسیار فعال و با بسیاری از افراد مشهور ملاقات می کرد. در پایان زندگی لارنس، افسانه کارگاه های آموزشی او و برخی از حکایات سفرنامه خود را بازگو و منتشر کرده است. …

Bibliography:

Archive: Archives Nationales, Paris, dossier Hommaire de Hell, F/I7/2976/1.

Works: Atlas historique et scientifique, Paris, 1859; = Tome IV of Voyage en Turquie et en Perse exécuté par ordre du gouvernement français pendant les années 1846, 1847 et 1848 par Xavier Hommaire de Hell, Paris, 1856-59.

  1. Laurens, “‘Nazar-endaz’, Episode d’un voyage en Perse,” Revue orientale et algérienne, 1853-54, pp. 342-51; repr. in J. Laurens, La légende des ateliers, Paris, 1901.

Studies: L.-H. Labande, Jules Laurens, Paris, 1910.

“Laurens (Jules-Joseph-Augustin)” in E. Bénézit, ed., Dictionnaire des Peintres, Sculpteurs, Dessinateurs et Graveurs Bénézit, Paris, 1976, VI, pp. 481-82.

  1. D. Bitard, “Laurens, Jules Joseph Augustin,” in Dictionnaire et biographie contemporaine française et étrangère, Paris, 1880, p. 780.
  2. Maureau, “Laurens. Jules – Joseph – Augustin,” in Roman d’Amat et al., ed., Dictionnaire de biographie française XIX, Paris, 2001, pp. 1384-85.
  3. Vapereau, “Laurens (Joseph-Augustin-Jules),” in Dictionnaire des contemporains, Paris, 1858, p. 933.

[1]. Saint-Didier is a commune in the Vaucluse department in the Provence-Alpes- Côte d’Azur region in southeastern France.

[2] . Laurens, Jules Joseph Augustin, “Encyclpaedia Iranica”, Retrieved 28 April 2012

[3]. Ignace Xavier Morand Hommaire de Hell, often known as Xavier Hommaire de Hell, (24 November 1812 in Altkirch – 29 August 1848 in Isfahan) was a French geographer, engineer and traveller who carried out research in Turkey, southern Russia and Persia.

[4]. see the latter, 1860, Deuxième Semestre, pp. 17-48, for illustrations to “Voyage en Perse, fragments” by J. Gobineau, an excerpt from his Trois ans en Asie

[5]. Laurens, Jules Joseph Augustin, “Encyclpaedia Iranica”, Retrieved 28 April 2012

Advertisements

ممنون از دیدگاهی که گذاشتید.

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: