در مورد صفات- سلوک و محل دفن خوجه یوسف


شجره خلفاء طريقت

شجره خلفاء طريقت از خواجه يوسف همدانی تا شيخ جمال الّدين بخـاری

همایش خوجه یوسف در ترکمنستان (بتاریخ هشتم اسفند 1381/ش. مطابق با 2002/م.) – قسمت سوّم پایانی

تورنتو – د. ح. اونق: در بخش مرکـزی مرو متمدّن، يعـنی در حوالی شمال شرقی سلطان قلعه، درست در بخش شرقی اسکندر قلعه مجتمع زيارتـگاه خواجه يوسف همـدانی بعنوان يکی از زيارتگاههای مقـدّس محسوب شده، پر رفت و آمدتـرين محل برای زوّار داخلی و خارجی می باشـد.

مرکز اين واحـد زيارتگاه را محلّ تدفين خواجه يوسف همدانی که در قـرن دوازدهم می زيسته است، تشکيل می دهد. او تمامی عـمر خودرا وقف نشر فلسفه و الهیات نموده است و از اين طريق در تـاريخ بشرّيت تأثير دائم البقاء از خود بر جای گذاشته است. از آثار باقيمانـده در مورد خواجه يوسف همدانی رسـاله های چهارمين مريد او عبدالخالق غجدوانی قابل ستايش و ذيقيمت است. بر اساس همين رساله ها نام حقيقی او ابو يعقوب يوسف ابن الحسين بحرالهمدانی بوده است. زادگاه او شهر هـمدان ايران و مشهور به صاحب کرامت و قطب روحانيّت در بين مسلمانان (قطب اهل سنَت بوده است.) است. بر حسب سالشماری ميلادی او در وراء سالهای ۱۱۴۰-۱۰۴۸ در قيد حيات بوده است.

در قرون وسطی شهرهای مرو، آبيورد، سرخس، نساء، مهنه در ترکمنستان و شهرهای نيشاپور، مشهد، اصفهان در ایران دوران رشد و شکوفائی صنايع و بازرگانی را طی ميکرده است. در همان ادوار نيز چنانکه در قرنهای کهن مشاهده می کنيم، دو کشور همسايه صاحب موقعيّت مهمّ سياسی و اجتماعی بوده اند. فيمابين اين دو کشور روابط دوستانه حاکم و مناسبات صلح آميز را حفظ و همچنين از جادّه کاروان رو ابريشم حراست ميکرده اند. با ترويج گسترده فرهنگ دينی در ايران و ترکمنستان مشهورترين علماء و دانشمندان در دنيا پا به عرصه وجود نهادند. شهرهائی چون مرو، نساء، اورگنج، نيشاپور، ری و اصفهان بعنوان مراکز تمدّن شناخته می شدند. خواجه يوسف همدانی نيز از جمله نامداران آن ايّام از تاريخ می باشد.

از خواجه يوسف همدانی آثار زيادی باقی نمانده است. علّت آن راستای فعاليّت خواجه نه در تحرير آثار و رسالات، بلکه در جهت تربيّت و پرورش شاگردان و نوادرين آن روزگار همّت گماشته است. او عمر خودرا اساساً وقف پرورش مريد و شاگرد کرده است. شاگردانی که از خانقاه او که معروف به «کعبه خراسان» بوده است، فاروغ اّلتحصيل شده اند، بعنوان اقطاب علماء ايّام خود در دنيا شهرت يافته اند. در بين آنها همين بس است که به عناوين خواجه احمد يسوی، خواجه عبدالله برقی، خوارزمی، خواجه اَندقی، خواجه عبدالخالق غجدوانی و شیخ جمال الّدین بخاری اشاره کنيم که عمق فراست علمی او برما معلوم ميشود. جلوه پر اهمّيت روابط پرورشی شاگردان و تربيّت خلفاء در نزد همدانی از فلسفه معنويّت و درک انسانگرايانه او سرچشمه می گرفته است. اين فلسفه در تداوم خودساختگی پايدار بشريّت به مفهوم فلسفه رشد و پيشرفت بوده، هم در شکوفائی علوم الهی و هم ارتقاء در عرصه علوم دنيوی اهمّيت پر واضحی به خود ميگيرد.

متفکّری که در عالم تصّوف به عالی ترين درجات خلافت خودرا رسانده باشد، مورد تقدير و احترام فرهیختگان دنیا قرار می گیرد. اين مسئله گواه بر آن است که در تاريخ کهنسال اقوام آسیای مرکزی در عين يگانگی اقبال و سرنوشت آنها در نزد همديگر مورد عزّت و احترام بوده و به آداب و رسوم، فرهنگ و تمدّن و به مفاخرين خود به ديده احترام و اعتقاد نگريسته اند. عزّت و حرمت متفکّرينی چون خواجه يوسف همدانی، مهنه بابا، نجم الّدين کبری، عمر خيّام، نسيمی، فضولی، دولت محمّد آزادی، مختومقلی فراغی و ديگران در بين خلقهای مسلمان دنیا پر ارج بوده است.

بقعه خوجه یوسف همدانی در شهر مرو جمهوری ترکمنستان

بقعه خوجه یوسف همدانی در شهر مرو جمهوری ترکمنستان

در مورد صفات و سلوک خواجه:

در خاطرات غجدوانی و همچنين براساس اطلاعات ديگر موّرخين قديم تصوير خواجه يوسف همدانی چنين توصيف می شود: » او دارای قامت دراز، لاغر اندام، اندکی دارای گوژ، گيسوان متمايل به سرخ خودرا شبها آرايش ميکرده، خوش صدا، شيرين زبان، هنگام صحبت عادت به لبخند ملایمی داشته، هرگز با صدای بلند نمی خنديد، از دار و ندار دنيا تنها يک پيراهن داشته که دوزنده، شوينده و پينه دوز آن خود بوده است. عمّامه کوچک بر سر و گيوه ساده در پا داشت. عصای دست و يادگار عصای سلمانی پيامبر اسلام، بنام سلمان فارسی بوده است!»

همچنين خوراک او نان جو يا نان ارزن، روغن گياهی و در بين هر چهل روز يک بار گوشت مرغ يا بعضی اوقات گوشت شتر يا گوسفند بود. غذای خودرا خود می پخته و از مصرف غذای تهيّه شده در بازار خودداری می کرده است. در طول يک سال چهل روز روزه می گرفت. مشغوليّات او دانش، کفشدوزی و کار بر روی زمين زراعتی بوده است. درآمدهای خودرا در بين فقرا، بيوگان و بی سرپرستان، درويشان و مسافرين و خانواده های فقير تقسيم می کرد. او هرگز دست به گدائی نمی زده و درويشان را از اين عادت بر حذر ميداشته است. همچنين او در پی مال اندوزی نیز نبوده و از دار و ندار دنيا تنها يک قرآن، يک شانه، خلال دندان، جانمازی و يک حوله داشته است.

او در بيشتر اوقات پياده و بعضی وقتها سوار بر شتر يا استر می شد. معمولاً به قبرستان ميرفت و با پای برهنه وارد شده و به خفتگان گورستان سلام می داده است. برای رضای خاطر آنها دعا برجای می آورد. ساده ترين دعوت افراد بی آلايش را قبول می کرده و مشاورت خودرا از آنها دريغ نمی داشت. روزها و شبهای جمعه به عيادت دوستان و آشنايان ميرفته است.

او در سن ۲۰ سالگی به بغداد می رود و در نزد شيخ ابو اسحاق شيرازی به فراگيری علوم می پردازد. در آنجا علوم و فنون زمانه را فرا گرفته و به فيض و کماليّت می رسد. از آنجائيکه علوم را ريشه ای و خودرا متين و با وقار حفظ می کرد، مورد توجه شيخ واقع می شود. شيخ او را پيشقراول کارها قرار ميداده است. او اساساً در رشته علوم حقوق اسلامی برجستگی خودرا نمايان ساخته بود. هنگاميکه در سمرقند و اصفهان اقامت داشت، در نزد شيوخ روايات و حديثهای پيامبران را فرا گرفته و تحرير می کرده است. او در سال ۱۱۲۰ ميلادی در مدرسه نظاميّه بغداد سمت واعظی داشت. بعد ها به مرو عزيمت کرده و رشته کار خودرا در آنجا ادامه می دهـد.

عزّت و احترام خواجه يوسف همدانی تنها در بين علماء و مفاخرين نبوده، بلکه نزد پادشاهان و سلاطين نيز از حرمت و منزلت بی شائبه ای بر خوردار بوده است. براساس اطلاعات قديمی، او از جانب سلطان سنجر سلجوقی چندين بار جهت انجام وظيفه در قصر او دعوت به کار ميشود. امّا او راضی به کار کردن در بارگاه سلطان نشده بود. گرچه او اشتغال در بارگاه سلطان را ردّ کرده بود، با وجود اين از ارج و منـزلت او در نزد آنها کاسته نشد. چنانکه سلطان سنجر سلجوقی در سال ۱۱۱۰ /م. جهت کسب رأی فاتحه به محلّ سکونت او در سمرقند نامه ای ارسـال ميـدارد.

همانطوريکه فوقاً بدان اشاره گرديد، چهار نفر از نزديکترين شاگردان خواجه يوسف همدانی که بعنوان خلفاء منسوب گرديده اند عبارتند از: خواجه عبدالله برقی، خواجه عبدالحسن اَندقی، خواجه احمد يسوی و خواجه عبدالحالق غجدوانی بوده اند.

در نزديکی شهر ترکستان جمهوری قزاقستان مقبره يکی از اين خلفاء بنام خواجه احمد يسوی واقع شده است. نقل و قول معروفی در زبان مردم رایج است که می گويند: «در مدينه محمّد، در ترکستان خوجه احمد» گواه برجسته آن می باشد.

خواجه يوسف همدانی هميشه دعا در زبانش بود. هيچوقت نمازش را ترک نمی کرد. بدنبال هر رکعت نماز فرض ۳۰ آيه قرآن را تلاوت ميکرد. در سمرقند از منزل سکونتش تا مسجد قرآن را يکدوره کامل ميخوانده است.

در يک مکان مدّت زيادی نمانده و ۳۲ بار موفّق به زيارت مکّه مکّرمه شده است. او ۱۰ هزار بار قرآن را ختم کرده و ۷۰۰ حديث پيامبر اکرم را از بر داشته است. ۸۰۰ نفر از بيدينان را مسلمان کرده، اشخاص بسياری را به توبه واداشته و به راه راست هدايت نموده است. او در طول عمر خود با ۲۱۳ نفر از شخصيّتها و شيوخ ايّام خود ديدار و ملاقات داشته است.

بقعه پیر حکمت و عرفان خواجه یوسف بابا واقع در استان ماری

(مرو قدیم نزدیک بایرام عالی) در جمهوری ترکمنستان

او درسال ۱۱۴۰ هنگاميکه بسوی مرو در حرکت بود، در شهر بالين که در مسير راه هرات و باغشور واقع شده است، دارفانی را وداع ميگويد (شهر بالين در نزديکی سرحدّ آباد کنونی در جمهوری ترکمنستان قرار دارد.). او قبل از مرگ خود چهار مريد و فادارش را نزد خود فرا ميخواند و پيام و رسالت خودرا در نزد آنها به امانت می سپارد. بعداز بجا آوردن نماز ظهر، تهيّه آب ملايم و تلاوت آيات و سوره های مشخّص قرآن را از مريدان خود طلب ميکند. برای برقی شستشوی ميت مطهرش را، برای اَندقی کندن قبر و دفن خودرا در وسّط کلبه ای که درآن زندگی ميکرده و نماز جنازه اش را در عبادتخانه مسجدش، واگذار می کند. سپس او در سکوت مطلق جان به جان آفرين ميسپارد. وصيت های او بجای آورده ميشود. ابتدا او را در همانجا دفن و سپس طبق وصيّتی که کرده بود، جسدش را به مرو انتقال ميدهند.

درون بقعه خواجه یوسف همدانی

درون بقعه خواجه یوسف همدانی

رسم توضيحي 2 – درون بقعه خواجه یوسف همدانی

مقبره ايکه بر اساس صنايع معماری قديمی در اصول «چهار طاق» يعنی چهار طرف آن بکمک طاقهايش به فضای وسيع باز ميشود، ساخته شده است، مربوط به معماری قرن دوازدهم ميلادی ميباشد. دليل آن آجرهای مورد استفاده ساختمان مقابر آن دوره که نظير آن در آرامگاه سلطان سنجر نيز دیده می شود، در حدّ قريب به يقين گواه برآن است. تکّه های آجر که در بخش شمالی عمارت باقی مانده است، در اشکال هندسی بسيار نفيس تزئين شده است. ارتفاع مقبره ۵ متر و طول و عرض ميانی آن به ۷ متر و ۷۰ سانتيمتر ميرسد.

متأسّفانه استحکام اوّلـيّه مقبره تا به امروز باقی نمانده است. آرامگاه کنونی آن از روی نسخه معماری اصلی آن در سال ۱۹۹۰-۱۹۹۱ مرمّت و نوسازی شده است.

عمارت های تاریخی باشکوهی که با معماری و پيچيدگيهای خاص خود مزيّن شده و تا قرنها پايدار باقی مانده است، در اقصاء نقاط جمهوری ترکمنستان بعنوان میراث فرهنگی و تاریخی مرمت و بازسازی ميشوند. اين عمارات توسّط گروه معماری که در نزد اهالی ترکمنستان به عنوان گروه معماری «قربان استا» شناخته می شود، ساکن شهر مرغاب بنام قربان خدای برديف می باشد، اجراء و راه اندازی می شود.

عمارتی که در جوار آن از جانب غرب ميدان با ايوانهای بزرگ بسوی آرامگاه قدعلم کرده است، مربوط به آثار دوره تيموريان می باشد. ارتفاع اين عمارت ۱۵ متر، طول و عرض آن برابر با ۵۵ متر و ۱۵ سانتيمتر می باشد. پهنای آن با محاسبه اطاقهای ميانی و طاقهای آن مجموعاً برابر با ۲۲ متر است. عمارتی که در اصول ويژه معماری دوره تيموريان بنا شده است، تمايز خودرا بطور آشکارا نمایان می سازد. بخش گنبدهای ساخته شده بر روی اطاقهای دو طبقه که در دو سوی ايوان بزرگ واقع شده است، در اصول سبک مشهور ايّام خود بنام «مقارنس» بنا شده است. روی محراب بخش مرکزی ايوان در طبقه اوّل که جهت نمازگزاری در نظر گرفته شده است نيز به همان سبک معماری برجسته احداث شده است.

در آن قسمت از سمت شمالی آرامگاه محلی بعنوان مسجد با سه گنبد در اواخر قرن نوزدهم از جانب گل جمال خان بنا شده است، نشان ميدهد اهالی و زوّار بطور پی در پی و هميشه جهت زيارت به آنجا می آمده است. گذشته از اينها اين مکان مسير راه و کاروانسرای کاروانان و بازرگانان از چهار طرف بوده است.

مطالعه آثار و اطلاعات سيّاحان خارجی که در اواخر قرن نوزدهم راهشان به مرو قديم افتاده است قابل توّجه می باشد. در يکی از اين آثار سياحان راجع به آرامگاه خواجه يوسف همدانی و ديگر آثار وابنيّه باستانی باقيمانده درآنجا اطلاعات ارزشمندی ارائه می دهند. در آن ادوار از ميان آثارهای باستانی در نواحی مرو، گذشته از هدف زيارت واحدهای آثار باستانی مقبره خواجه يوسف همدانی تنها محلّ مورد استفاده مسافرين بوده است. مسافرين و کاروانان قبل از اينکه راهشان به صحرای کم آب بيافتد، در جوار همان مقبره مقدّس از تسهيلات و استراحتگاههای رايج در آن بهره مند می شده اند. جهت استراحت و آسايش کاروانانی که از شهر مشهد تا بخارا می رفته اند راهشان به مرو جديد می افتاد و در آنجا امکانات و تسهيلاتی از قبيل اصطبلهای مخصوص جهت نگهداری اسبها و شترها، دارای چاههای عميق آب و حتّی عمارات مسافرخانه های گنبدی شکل ساخته شده از آجر پخته که درب آن به سمت حيّاط باز ميشده است، وجود داشته است. همچنين از دو نگهبان که عمّامه سفيد به سر داشته و حافط نظم آنجا بوده است نام برده ميشود.

خواجه يوسف همدانی که گام در راه طريقت الهی نهاده و از این طریق به درجات عالی علوم الهی ارتقاء يافته است، در جهت خودشناسی و علاقه به کشف اسرار دل انسان به عالی ترين وجه تفکّرات انسانی دست يازيده است. همدانی می گويد: «در هستی وجود، در دل و قلبت و افکارت چنانچه مرتکب گناه شوی، هميشه کلمه «توبه» را در ورد زبانت حفظ کن و توبه کن!» در چنين احوالی لازم است، ما از تفکّرات قطب الهيّت و دانشمند گرانمایه که بعنوان يکی از شخصيّتهای شاخص شرق زمين مورد عزّت و احترام همه بوده است، در بازشناسی خود و انسانیت، از انديشه ها و فلسفه فکری او که در جهت کماليّت آدمی است بهره مند باشیم. …

مـنـابـع و مـأخــذ :

  1. دولّـی اوغـلو عـبدالله ، » بيـک انسـانلار»، يايلاجـاق مطبعـه سی، استامبـول – ۱۹۷۲/ م يئل.
  2. هيئـت دکتـر جـواد ، » ويژه نامه وارلئـق»، تـهران – زمستان ۱۳۷۷ خورشيدی.
  3. نفيـسی سـعيد، » سرچشمـه تصـوّف در ايـران»، تـهران – ۳۳-۳۵ ص.ص.

****

 Resource: http://ashgabat.icro.ir/index.aspx?siteid=162&pageid=9701&p=1&showitem=4085
Hoja Ýusup Hemedana bagyşlanan Halkara maslahatGeçirilen wagty: Sogapgün, 8.12.1381 möhleti 2 gün
Geçirilen ýeri: Aşgabat (Golýazmalar instituty) hem-de
Gadymy Merw şäheri

 Maslahata Türkmenistanyň ýokary okuw mekdepleriniň mugallymlary hem-de alymlaryndan 43 sany makala gelip gowuşdy we şolaryň arasyndan 16 sany makala maslahatda okamak hem-de makalalaryň ýygyndysynda çap etmek üçin, pars diline terjime edilip, Tährana iberildi. Eýranyň ýokary okuw jaýlarynyň mugallymlary hem-de alymlary tarapyndan 20 sany makala gelip gowuşdy we şolaryň arasyndan bäş makala maslahatda okamak üçin saýlanyldy hem-de şol makalalaryň awtorlary maslahata gatnaşmak üçin çagyryldy.

 Kitaplaryň hem-de täze ýylyň kalendarynyň (senenama) çykarylmagy

  1. Hoja Ýusup Hemedanynyň «Rotbel häýat» kitabynyň rus we türkmen dillerine terjime we çap edilmegi.
  2. Maslahatyň makalalarynyň ýygyndysynyň türkmen diline terjime we çap edilmegi.
  3. Doktor Gulamhoseýnzadäniň Hoja Ýusup Hemedany hakyndaky kitapçasynyň ýazylmagy we onuň türkmen diline terjime we çap edilmegi.
  4. Iki ýurduň prezidentleriniň hem-de Hoja Ýusup Hemedanynyň ýadygärliginiň suratlary bilen bezelen 40х50 ölçegdäki reňkli kalendaryň çykarylmagy.
  Ady we atasynyň ady wezipesi makalanyň ýa-da çykyşyň mowzugy
1 jenap Aýdogdyýew Türkmenistanyň medeniýet ministri Türkmenistanyň medeniýet ministriniň çykyşy hem-de Türkmenistanyň Prezidentiniň maslahata gatnaşyjylara iberen Gutlag hatynyň okalmagy
2 jenap Derazgisu EYR-nyň ilçisi çykyş
3 doktor Abedi makala
4 t.y.k. Serdar Ataýew makala
5 doktor Gulamhoseýnzade EYR-nyň ilçihanasynyň medeniýet geňeşçisi makala
6 t.y.k. Orazpolat Ekäýew makala
7 t.y.k.Hangeldi Ownuk makala
8 jenap Jumamyrat Gurbangeldiýew makala
9 t.y.k. Kakajan Baýramow makala
10 jenap doktor Mir Abedini makala
11 jenap Ahmedow makala
12 jenap doktor Moştagmehr makala
13 jenap doktor Ansari makala
14 jenap Orazgeldi Aşyrow makala
15 jenap doktor Modäbberi makala
16 jenap Täçmuhammet Ataýew

makala

شجره خلفاء طريقت از خواجه يوسف همدانی تا شيخ جمال الّدين بخـاری.

شجره خلفاء طريقت از خواجه يوسف همدانی تا شيخ جمال الّدين بخـاری.

شجره خلفاء طريقت از خواجه يوسف همدانی تا شيخ جمال الّدين بخـاری.

Advertisements

ممنون از دیدگاهی که گذاشتید.

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: