کتاب «سیری در تاریخ ترکمن» – نویسنده: مایسا ایری


کتاب سیری در تاریخ ترکمن

کتاب «سیری در تاریخ ترکمن»

»» معرفي مختصر كتاب مایسا ایری: نگارنده، مایسا ایری در اين كتاب در مورد تاريخ تركمن و سلسله‌هاي آن، همچنين تاريخ معاصر تركمن‌هاي ايران به ويژه از دوره‌ قاجاريه تا پايان دوره‌ پهلوی را به تفصيل معرفي نموده است. در بخش دوم كتاب كه به ادبيات تركمن اختصاص يافته است، به زندگي‌نامه‌ي شاعران مشهور تركمن پرداخته می شود.

این اثر از جانب ناشر: موسسه فرهنگی و انتشاراتی مختومقلي فراغی در ۱۱۰ صفحه – وزيري (شوميز) – چاپ ۱ – ۳۰۰۰ نسخه ۹۷۸۹۶۴۷۹۹۱۹۲۶ – بشماره: ۹۶۴-۷۹۹۱-۹۲-۴ – – در تاريخ ۸۴/۱۲/۲۱ – منتشر شده است. قيمت پشت جلد :۱۲۰۰۰ ريال – كد ديويي: ۹۵۵.۹۸ – زبان كتاب: فارسي – محل نشر:گلستان – گرگان …

در اینجا مقاله ای از این اثر ارزنده درج می کنیم:

و امبري در سال 1281 ه.ق در سفرنامه خود در خانات آسياي ميانه در مورد تقسيمات عشيرتي تركمن ها چنين مي نويسد: تركمن ها بنابر قديمي ترين روايات خود نژادهاي مختلف خود را خلق (به زبان عربي مردم) مي نامند و اين خلقها را چنين اسم گذاري كرده اند:
1. چاودور، 2. ارساري (ارزاري)، 3. آل علی، 4. قره، 5. سالور، 6. ساريق، 7. تكه، 8. گوگلان، 9. يموت،

يموت
يموت ها از نسل يموت، فرزند قلمي فرزند بردي فرزند اغورجيك هستند. يموت داراي سه پسر به نام هاي قتلي تمور، جد مشترك يموت هاي گرگان و اوتلي تمور، جد مشترك يموت هاي خيوه و اوساق بود. يموت هايي كه در ايران زندگي مي كنند از يموت هاي گرگان هستند.
يموت ها به دو دسته چمور و چاروا تقسيم مي شوند. چمور يا كشاورزان قبيله مقر ثابتي دارند و چادر هاي خود را به ندرت انتقال مي دهند و اگر انتقال بدهند، در حدود معين است.
چاروا يا باديه نشين، بنا بر فصول سال محل چادرشان را تغيير مي دهند تا براي گله و اسب و شتر خود چراگاه پيدا كنند، چارواها چون در محل ثابتي توقف نمي كنند و غالبا دور از يكديگر زيست مي كنند. معمولا در طرف شمال در حدود اترك به سر مي برند و غالبا به خاك روسيه مي روند ولي باز به گرگان و نواحي اترك بر مي گردند تا محصولشان را درو كنند و در زيرزمينها انبار كنند. يموت ها اكنون در صحراي گرگان، حدود استرآباد و برخي در خوارزم ساكنند.

يموت

– جعفرباي – يارعلي
– جعفرباي – نورعلي
– آتاباي

جعفري- يارعلي: 1. اونق توماچ، 2. ايري توماچ، 3، چوگان، 4. پورقاز، 5. آق. 6- كل 7. كوسلی، 8. قزل، 9. سقالب،

جعفربای- نورعلی: 1. كم، 2. كر، 3. كورد(قورت)، 4. قرنجيك، 5. پانق، 6. ايگدر، 7. كلته، 8. اقورجلي،

آتابای: 1. صحنه، 2. سقّی، 3. يامپی، 4. ساريجه لی، 5. كسه، 6. محمد آنلق، 7. كسه حلقه، 8. دوگونجی، 9. طعنه، 10. قانقرمه، 11. قولّر، 12. قاراداشلی،

گوگلان
بنا به روايت، گوگلان ها در موقع حمله مغول، قاي ناميده مي شدند كه مشتق از نام قاي خان پسر گون خان، پسر اغوز خان پسر قراخان مشرق است.
در زمان پادشاهي سلاطين سيمجور، آنها به سرزمين كنوني كوچانده شدند. بعد از ويران كردن مشهد و متفرق ساختن سكنه آن بعضي از يموت هاي ايگدر و بهلكه در نزديكي خرابه هاي آنجا رحل اقامت افكنده، ناچار بودند كه از آب باتلاق بياشامند، زيرا كه مسير نهر اترك را در نزديكي چات بوسيله سد بسيار محكمي تغيير داده بودند، در ساختن اين سد قير و سرب زياد بكار بردند. تركمن ها تلاشهاي بيهوده اي براي خراب كردن سد مي كردند. در روايات آمده است كه مردي سوار بر اسب لنگ خاكستري نزد تركمن ها آمده بود. اين شخص ناشناس به آنها گفت كه آتش فروزاني در پشت سد روشن كنند تا سرب و قير آب شده بعد با نيزه هاي خود سنگ ها را تكان دهند تا آب سد جاري شود و سپس مي توانيد سد را در هم بشكنيد. تركمن ها اين مرد سوار بر اسب را كه سرسبزي براي آنها آورده بود به اختصار گوگلان مي خوانند.

گوگلان – 1. چاقر، 2. بيگدلی، 3. قايی، 4. قره بالكان، 5. قوروق، 6. بايندر، 7. يانگاق، 8. گرقز، 9. زن گريق، 10. آي درويش،

سالور
طايفه سالور نظر به قوت و غلبه ساير قبايل به جهتي ديگر در هيچ جا مرتع و مكان مخصوصي نداشته اند و به طور اضطرار در چهارجو و برخي اراضي خشك تركستان گذران مي كردند، تا آنكه اندك اندك خود را به خراسان كشيده به اتفاق ايل ساروق در پايين رودخانه مرغاب در مرو زندگي مي كردند. سالورها در تركمنستان زندگي مي كنند و گروهي از آنها در خراسان نيز ساكن اند.

سالور
– يلواج – 1. ياشن، 2. تيشی، 3. سفر، 4. اردو خوجه،

– قهرمان – 1. علم، 2. گرچيكلی، 3. بی بلاغی،

– آنا بولاغی – 1. يادشی 2. بخارا، 3. باقاشت لوره، 4. تيمور،

ساريق
سالور غازان بابا تركي دلير و صاحب شوكت بوده است به همين جهت به دست بعضي از عشاير تركستان كه با او طرف معامله بوده اند، كشته مي شود. از او چار پسر به نام هاي ارساي، سالور، يموت و تكه باقي مي ماند.
پسران چهارگانه در مقام خونخواهي پدر برآمده با قبايل تركستان جنگها كردند و دختري از طايفه اوزبك به اسيري آورده و او را براي تكه عقر بستند و از تكه پسري به نام يالقامش متولد شد كه جد طايفه ساروق محسوب مي شود. (ساريق ها از تركمن هاي ايران نيستد.)

ساريق
– خراسانلی – 1. بدنگ، 2. خجالی، 3. قزل، 4. حسينعلی،

– بيراج – 1. قانلی باش، 2. قولجا، 3. شوجان،

– سوخته – 1. تاپير، 2. موماتاق، 3. كرد 4. قدير،

– آلاشا – 1. خجك، 2. بقاجا، 3. حسين قره، 4. سعد، 5. اقنسيز،

– هرزقی – 1. يرقی، 2. جانی بك، 3. قرما، 4. جاتان، 5. جاياقی،

تكه
تكه سه پسر داشته اقتمش، تقتمش، يالقامش. اولاد اوقتمش و تقتمش اكنون در مرو و آخال مسكن دارند و يالقامش، اسم اصلي اش ساروق است كه به علت زردي چهره به اين اسم معروف گرديد و اولاد او نيز به ساروق مشهورند.
تكه ها نيز مانند يموت ها گروه گسترده يي هستند و به دو بخش تكه هاي خيوه و تكه هاي آخال معروف هستند كه تكه هاي ساكن ايران از تكه هاي آخال هستند.

تكه
– اقتميش – 1. قلت شو، 2. سلطان سيز، 3. سيجمز، 4. قره احمد،

– بخشي – 1. كرساغری، 2. آلاجا گوز، 3. تاشا جاك آق صفی، 4. گوه، 5. مارسی، 6. ذاكر، 7. قاضي لر، 8. پررنگ، قپاز،

– توقتاميش – 1. برق برون امان شاه، 2. گوگچه بيك، 3. قره، 4. قونگوری، 5. خار 6. يوسف، 7. جازی، 8. آريق قاراجا،

ارساری
ارساري ها در سواحل رود جيحون در محلي كه مشهور به لب آب است سكونت داشتند و زماني نزد امام بخارا خدمت مي كردند.
ارساري ها نيز تركمن هايي هستند كه در تركمنستان زندگي مي كنند.

قبايل مقدس
قبايل مقدس خود را فرزندان خلفاي راشدين مي دانند و به چهار گروه خوجه، آتا، شيخ و مختوم تقسيم مي شوند.

گوگلان، آل علي به جلگه هاي اطراف كوپت داغ كشيده شدند. اندكي بعد تركمن هاي ساريق، ارساري و سالور به جلگه هاي اطراف قوچان و بجنورد روي آوردند. در همان ايام تكه و يموت نيز به سمت شمال خراسان و رود اترك آمدند و اين كوچ و مهاجرت تا امضاي قرارداد مرزي آخال بين ايران و روسيه ادامه داشت. (1881 ميلادي)

منبع – سيري در تاريخ تركمن – مايسا ايري

 

Advertisements

ممنون از دیدگاهی که گذاشتید.

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: