اورتا عاصئرلاردا ترکمنلرینگ یورت دولاندئرئش دأپلری – آیین کشورداری دولتهای ترکمنان در قرون وسطی


Turkmen Sikgeleri 03

Turkmen Sikgeleri

  د. خ. اونق:

این مقاله در دهه اوّل استقلال جمهوری مستقل ترکمنیستان شمالی در بعضی از نشریّات و روزنامه های کثیرالانتشار ترکمننستان از جمله «روزنامه تورکمنستان«، «مجلّه استاندارد»، «روزنامه تجاری بیزنس»، «هفته نامه عدالت» و … به چاپ رسیده بود. در آن ایّام که مرزهای کشور ترکمنستان به روی سایر کشورهای دنیا باز شده بود، دولت تازه به استقلال رسیده ترکمنستان بدنبال فاکتهای روشن تاریخی در مورد روشهای دولتمداری در تاریخ ترکمن، بویژه در ساحه اقتصادی، گمرکی و ترویج پول رایج کشوردر بین دول ترکمن ها بود. در مورد این موضوع با استناد به برخی منابع بک سری از مقالاتم را منتشر کرده بودم. یکی از آنها هم در مورد «سکّه های رایج در دول ترکمن» است که در این پست بدقّت خوانندگان ارجمند می رسانیم. متن مقاله بزبان ترکمنی و به سه گرافیک  لاتینی، الفبای قدیمی ترکمنی و کریلیک روسیی می باشد.

******

ترکمنلرینگ عاقئلدار سرکرده سی اوزین حسن، ایرانی – تورانی هم عرب – عاجمی اؤز قول آستئنا گچیریپ، پادشالئق سورن دؤورینده، اؤسن یورتلارئنگ دؤره باپ درجه دأکی یؤریته لشدیریلن دؤولت دولاندئرئش دأپ – اندیکلرینی برکلشدیریلیپ دیر.

اورتا عاصئردا ترکمنلر اولی دؤولت حکمینده یورت دولاندئران واقتی، مالیه ایشلری بویونچا اؤزبولوشلی یؤریته لشدیریلن یورت دولاندئرئش حکومت اولغامئنی دؤردیپ بیلیپ دیرلر. پولئنگ اولی گؤرنیشی «تومن» دؤورینگ یؤرگونلی پول سریشته سی حاساپلانئپدئر. البّته اونونگ تاقیق مؤچبرینی آنئق آیتماق ممکین دأل، ولین 1575-نجی یئلدا «دقات» مؤچبرینده چاقلانئلئپ دئر. (دقات مؤچبرینی بیلمک اوچین والتر هینتس-ینگ «شاه اسماعیل  2 » آتلی کیتابئنئنگ 56-نجی صاحئپاسئنا سر ادینگ!)، امّا شول واقتدان یوز یئل اؤنگ تومنینگ باهاسئنئنگ مؤچبرینی گؤزاؤنگونه گتیرمک اوچین، بیر اولی باشلئق یا-دا، امیرلیک عملدارلئغی هر بیر یئلدا 1000 تومن آیلئق خاراجاتئنی آلئپدئر.

قره قویونلی حکومدارلاری اساسان هم سولطان جهانشاه – نئنگ دؤورینده یر-ملکدن آلئنیان مالیه سالغئتلارئنئنگ مؤچبرینینگ کؤپلیگی سبأپلی آق قویونلی حکومدارلارئنئنگ طراپئندان بیله سالغئتلارا اورتاچا سرادیلیپ دیر. اولار بو دولانشئقدا «تاغدیل (تعدیل)» یاغنی «عدالات» دؤردیپ دیرلر. شونئنگ اوچین اوزین حسن خود اؤزی اُتوروملاشان ایلاتا آلغئت – سالغئت شرطلرینی قانونلاشدئرماغئنگ اوغروندا یؤریته «دوزگون نامه» چئقارئپدئر. بو مالیّه دوزگونی «قانون نامه حسن بیگی» دییلیپ، مشهور بولوپدئر. بو «دوزگون نامه» شیله ییتی هم پایخاصلی دوزیلندیگی سبأپلی اونونگ حکوم یؤردن یورتلارئنئنگ أهلیسینده 16-نجی عاصرا چنلی (صفویلرینگ دؤورینه چنلی) رواچلئقدا دوروپ، اؤز گویجینی ساقلاپدئر.

1478-نجی یئل سولطان خلیل تاغتا چئقان واقتی ایرانئنگ غوروپلی ولایاتی بولان فارس ولایاتئندان آبادانلئق ایشلری اوچین 5000 تؤوریزی (تبریزی) تومن طالاپ ادیپدیر. امّا دوغانی یاقوپ سولطان اونونگ اورنوندا اوتوراندان سونگ، بو سالغئدی آزالتماغا چالئشیار. اول 1479-نجی یئلدا اصفهان مرکزی بولان «عراق-عاجم» ولایاتئندان یر-ملک سالغئتلارئنی آلمانی، اولارا باغئشلاپدئر. مالیه چیلر بو سالغئدئنگ مچبرینی تاقمینان یتمیش مونگ (70000) تومن – دییپ، یاتلاپدئرلار!.

1487-نجی یئل سولطان یاقوبئنگ طاراپئندان گیلان ولایاتئنئنگ سالغئدئنی تایین ادیلنده، اورتاچا دنگلیگی ساقلاپ، بیر مونگ ایکی یوز (1200) تومن سالغئت سالئنئپدئر.

تورکمنلرینگ آق قویونلی دؤولتینده  یر-ملک سالغئدی یاغنی «خئراچ» سالغئدئندان باشغا-دا، توتجأرلر و ایش اؤویرلر اوچین «طاموغا» (طاغما)» دییلن، سالغئت هم یؤرأپ دوروپدئر. («طاموغ» آصلئندا عاراپلاشان قادئمی تورکی سؤز.) یاغنی اودونگ دمیر اردیجی درجه دأکی کؤزلی هالاوی. ترکمنلرده ماللارئنا و بیله کی ایه چیلیکلرینه «بللیک» غالدئرماق اوچین بللی بیر عالاماتدا غالئپلاشان دمیر آبزالی شول کؤز هالاودا غئزدئرئپ «طاغما» باسئپدئرلار. بو سؤزی بارتولد «طاموغ – tamug» گؤرنوشده خاص دوغروسی بللآپدیر.

اوزین حسن و اونونگ ائزئنی توتان اوغوللارئنئنگ پادشالئق سورن دؤورینده هم تأجیرلیک و ایش اؤویرلیک مالیه سالغئدی آلئنئپدئر. سبأبی سولطان یاقوبئنگ مکّه گه زیاراتا باراندا چئقاران پرمانی بو سالغئت حاقدا مسئلأنی دولی آیدئنگلاشدئریار. پادشاه نئنگ کؤشک تاریخچئسی فضل الله نئنگ اؤز الی بیلن دوزن «نشان (اغلان)» آتلی سالغئدی، آق قویونلی لارئنگ حکوم سورن یوردونئنگ اوستوندن اؤتن کرونلره دگیشلی بولوپ اول آشاقداقی ترتیپ بویونچا سالئنئپدئر.

الف). سؤودا و ایش اؤویرلیک سالغئدی (طاموغا)،

ب). گمروک خانه دؤولت گیرده جیسی (باچ یا پاج)،

ج). یول – ترانسپورت دؤولت گیرده جیسی (دوزبولاق یا-دا توپراق باسدیر، راه داری)،

نتیجه – ده، بو حاقدا دینگه حأکیملره، حکومدارلارا، قوشون سرکرده لره، پادشاه نئنگ دؤولت مالیّه گؤزگچبلرینه دأل – ده، ایسم، یؤریته ادارالاشان طاغماخانالارا، تأجیرلردن سالغئت یئغنایان دؤولت ایشگأرلرینه (طاغماچئلارا)، هم-ده، گمروک خانه ایشگأرلرینه (باچدارلار)، یول-ترانسپورت دؤولت گیرده جیسی یاغنی دوزبولاق گیرده جیسینی آلیان راه دارلارا، غالیبرسه – ده، یول هم قالانئنگ قاراووللارئنا چنلی بویوروق-پرمانلاری یتیریلیپ دوروپدئر.

10-15-نجی عاصئرلارداقی تورکمن پادشالئقلارئنئنگ پول دولانئشئغئنا دگیشلی دورلی ماغلوماتلار بار. سلجوقلئلارئنگ دؤورینده طغرول بگه دگیشلی قاقئلان زیکگه لر و مانات لار، آتابگلر، آق قویونلی هم قارا قویونلی لارئنگ سرکرده پادشالارئنئنگ هرسینینگ طراپئندان اؤزلرینه ماخصوص بولان مُهرلری یویونچا آلتئن، کومیش و بورینچ یالی ماتریاللاردان زیکگه – مانات لار قاقئلئپدئر. بو مانات لار حأضیرکی بریتانیا، برلین و فرانتسیاداقی لوور پاریس یالی، دونیأنینگ بللی علمی – تاریخی دؤولت موزه یلرینده ساقلانئلیار.
تیمورئنگ اوغلی شاهروخا دگیشلی مانات لاری آق قویونلی تورکمنلرینگ پادشاه سی اوزین حسن اؤز مُهری بویونچا، اؤزینه تابین یورتلاردا یؤرگونلشدیریأر. اول مانادئنگ یوزینه قاقئلان بللیکلر عاراپ الیپبیینده:

الف). عدل (شول یرده «اؤز گویجیندأکی یؤرگون» دییلن مانیدا)،

ب). حسن بیک

ج). شیراز

د). 720

.. یالی سؤزلر گؤرکزیلیپدیر.

سولطان اوزین حسنینگ شاهروخا دگیشلی ایکینجی بیر ماناتئندا بیله کی بیر مُهر بیلن تابین یورتلاردا اؤز پول گویجینی ساقلاماق اوچین یوزینه قاقئلان نومر بیر I و عاراپ الیپبیینده:

– » اُردو» هم «706»

  گؤرکزیأر. (البتّه عالئملار، اونونگ یئل واقتئنی مُهرتراشلار طراپئندان یالنگئش قاقئپدئرلار! – دییلن، چاقلاما هم بار.) یؤنه اوندا گؤرکزیلن «اُردو» سؤزی بولسا، «اوزین حسن بیله کی یورتلارا یؤریش ادن واقتئندا مانات قاقئلیان بیر غورالی اؤزلری بیلن گؤتریپ گزیپدیرلر»، – دییلن نتیجأ گلینیأر.

اوچینجی بیر کومیش مانات قاقئلاندا اوزین حسنینگ آدی هم قاقئلان یری و یئلی گؤرکزیلمأندیر. اوندا عاراپ الیپبیینده:

الف). السلطان الاعظم

ب). حسن

ج). خَلَدالله

د). ملکه

… یالی سؤزلر بریلیپدیر.

دؤردینجی کومیش مانات سولطان یاقوپ طراپئندان مُهرلنیأر. اوندا گؤرکزیلن علاماتلار عاراپ الیپبیینده:

الف). عدل

ب). سلطان 892

ج). یعقوب

د). یزد

TurkmenSikgeleri03

TurkmenSikgeleri03

1-اوزین حسن،2-شاهروخ،3-یاقوپ و جهانشاه قره قویونلی سکگه لری

بأشینجی کومیش مانات دا بولسا، عاراپ الیپبیینده شیله یازغئلارا غابات گلیأریس:

الف). السُلطان الاعظم
ب). تبریز
ج). یعقوب خان
د). خَلَدالله
ک). ملکه
آلتئنجی کومیش مانات دا عاراپ الیپبیینده:
الف). علی
ب). عثمان
——
الف). السُلطان الاعظم
ب). تبریز
ج). یعقوب ضرب
د). بغداد

اول دؤورلرده تورکمن پادشالاری هایسی دئر بیر اولی شأهری یا-دا، ولایاتی اؤژ قول آستئنا گچیرنلرینده شول یرینگ آدئندان زیکگه قاقئپدئرلار.

یدینجی کومیش مانات سولطان یاقوبئنگ اوغلی سولطان بای سئنقارا (بایسنقر) دگیشلی بولوپ دوریار. اونداقی بللیکلر عاراپ الیپبیینده شیله گؤرکزیلن:

الف). السُلطان العدل
ب). بایسنقر
ج). سُلطان خان
د). خَلَدالله
ک). مَلِکَه
ل). سنه

سکیزینجی کومیش مانات سولطان اوزین حسنئنگ آغتئغی سولطان روستمه دگیشلی بولوپ دوریار. اونداقی بللیکلر عاراپ الیپبیینده شیله گؤرکزیلیپدیر:

الف). السُلطان العدل
ب). رستم خان
ج). خَلَدالله مَلِکَه

نـدیر شاه دگیشلی زیکگه لر

نـدیر شاه دگیشلی زیکگه لر

*******

ندیر شاه نئنگ دؤورینه دگیشلی مانات لار شو گؤرکزیلن صوراتلاردا مألیم بولیار.

بو زیکگه لرینگ یوزینه، حکمدارلارئنگ لاقامی، السلطان العادل، السلطان الغازی، السلطان الاعظم و ابوالمظفر، ابوالنصر، ابوالفتح، ابوالغازي یالی یازغئلار و زیکگأنینگ قاقئلان یری، شهری هم اونئنگ قاقئلان واقتی (تاریخی)نومر سان بویومچا گؤرکزیلیپ دیر. اونونگ آرقا یوزینده «لااله الا الله – محمد رسول الله»  و قئرالارئندا چاریارلارئنگ آدی (همر، عثمان، ابوبکر و علی) یالی گؤرکزیلیپ دیر. اوزین حسنئنگ کأبیر زیکگه لرینده «لااله الا الله، محمد رسول الله، … نقشلانئپ دئر. کأبیرلرینده زیکگه لرینگ آرقا یوزینده قاقئلان یری و غئرالارئندا چاریار خلیپالارئنگ آدیگؤرکزیلیپ دیر. طیکگه لرینگ کؤپی سینده گیامتریک شکیللر و النگولر گؤرینیأر.״ [2]

 قدیمی تورکمن پول لاری

TurkmenSikgeleri04

TurkmenSikgeleri04

ندیرشاه دؤورینه دگیشلی: عادلشاه، ابراهیمشاه، شاهروخ II

شیله لیک بیلن، بو فاکتورالارا سر ادنیمیزده، اورتا عاصئرلاردا بیزینگ آتا-بابالارئمئزئنگ یورت دولاندئرئش دأپ – دوزگونلرینده، مالیّه سریشته لرینینگ نأدرجه ده قانونلاشدئرئلاندئغی اؤز دؤورینده و سونگقی نسیللره ائز غالدئرئجی تأثیرینی یتیریپ بیلندیگینی، بیلیپ غالیارسئنگ. شونئنگ اوچین تارئخئمئزئنگ بو چتلرینی-ده، چونگگور اؤورنیلمگینی طالاپ ادیأر. …

د. خانگلدی اونق

تورکمنیستانئنگ مینیسترلر کابینتینینگ یانئنداقی

تارئخ اینستیتوسئنئنگ بایری علمی ایشگأری و

تاریخ علئملارئنئنگ کاندیداتی

عشق آباد – 1999

=================

1. اونق خان گلدی، مجلّه «استاندارد»، «تاریخ و استاندارد»،(کیفیّت و امنیّت)، عشق آباد – 1999/م.، ص. 34 – 36

1. Ownuk Hangeldi, Magazine “Standard” (hil we howpsuzlyk journal), “Taryh we Standart”, Aşgabat – 1999 ý., sah. 36-34 ss

 2. علي اکبر سرافراز ، فريدون آور زماني، سکه هاي ايران از آغاز تا دوران زنديه،  تهران، سمت، ١۳۸۰، ص. ٢۳۷ – ٢۳۸ – ٢۳٩

 *******************

Orta Asyrlarda Türkmenleriň yurt dolandyryş däpleri

Türkmenleriň akyldar serkerdesi Uzynesen, Eýrany-Turany hem Arap-Ajamy öz gol astyna geçirip patyşalyk süren döwrinde, ösen ýurtlaryň döwrebap derejesindäki ýöriteleşdirilen döwlet dolandyryş däp-endikleri berkleşdirilipdir.

Orta asyrda türkmenler uly döwlet hökmünde ýurt dolandyran wagty, malýe işleri boýunça özboluşly ýöriteleşdirilen ýurt dolandyryş hökmet sistemasy bolupdyr. Pulyň uly görnüşi “Tümen” döwriň ýörgünli pul serişdesi hasaplanypdyr. Elbetde onuň takyk möçberini anyk aýtmak mümkin däl. Welin, 1575-nji ýylda “Dykat” möçberinde çaklanylypdyr. (Dykat möçberi bilmek üçin Walter Hintsiň “Şa Ismaýil II” atly kitabynyň 56-njy sahypasyna serediň!) Emma şol wagtdan ýüz ýyl öň tümeniň bahasynyň möçberini gözöňüne getirmek üçin, bir uly başlyk ýa-sa, emirlik emeldarlygy her bir ýylda 1000 tümen aýlyk harajatyny alypdyr.

Garagoýunly hökümdarlary esasan hem sultan Jahanşanyň döwründe ýer-mülkden alynýan malýe salgytlarynyň möçberiniň köplügi sebäpli Akgoýunly hökümdarlarynyň tarapyndan beýle salgytlara ortaça seredipdirler. Olar bu dolanşykda “takdyl = تعدیل” ýagny “adalat” döredipdirler. Şonuň üçin Uzynesen hut özi oturumlaşan ilata algyt-salgyt şertleri kanunlaşdyrmagyň ugrunda ýörite “düzgünnama” çykarylypdyr. Bu malýe düzgüni “Kanun-nameýe Hasan beýgi” diýilip, meşhur bolupdyr. Bu “Düzgfünnama” şeýle ýiti hem paýhasly düzülendigi sebäpli onuň hokum ýöreden ýurtlarynyň ählisinde XVI asyra çenli ( Sefewileriň döwrüne çenli) rowaçlykda durup, öz güýjüni saklapdyr.

1478-nji ýyl soltan Halyl tagta çykan wagty Eýranyň gurply welaýaty bolan Fars welaýatyndan abadanlyk işleri üçin 5000 Töwrizi tümen talap edipdir. Emma dogany Ýakup sultan onuň ornunda oturandan soň bu salgydy azaltmaga çalyşýar. Ol 1479-njy ýylda Ysfihan merkezi bolan Irak-u-Ajam welaýatyndan ýer-mülk salgytlaryny almany, olara bagyşlapdyr. Malýeçiler bu salgydyň möçberini takmynan ýetmiş müň (70000) tümen – diýip ýatlapdyrlar!. 1487-nji ýyl soltan Ýakubyň tarapyndan Gilan welaýatynyň salgydyny taýyn etmeli bolanda, ortaça deňligi saklap, bir müň iki ýüz (1200) tümen salgyt salynypdyr.

Türkmenleriň Akgoýunly döwletinde ýer-mülk salgydy ýagny “hyraç” salgydyndan başga-da, tüdjärler we işöwürler üçin “tamuga (tagma)” diýlen, salgyt hem bolupdyr. (“Tamug” aslynda araplaşan gadymy türki söz.) Ýagny oduň demir erediji derejedäki közli alowy. Türkmenlerde mallaryna we beýleki eýeçiliklerine “bellik” galdyrmak üçin belli bir alamatda galyplaşan demir abzaly şol köz alowda gyzdyryp “tagma” basypdyrlar. Bu sözi Bartold “tamuga – طاموغ” görnüşde has dogurusy belläpdir.

Uzynesen we onuň yzyny tutan ogullarynyň patyşalyk süren döwründe hem täjirlik we işöwürlik malýe salgydy alynypdyr. Sebäbi sultan Ýakubyň Mekgä zyýarata baranda çykaran permany bu salgyt hakda meseläni doly aýdyňlaşdyrýar. Patyşanyň köşk taryhçysy Fazlullanyň öz eli bilen düzen “nyşan (yglan)” atly salgydy, Akgoýunlylaryň hokum süren ýurdynyň üstünden öten kerwenlere aşakdaky karar boýunça salynypdyr.

a)    Söwda we işöwurlik salgydy (Tamuga),

b)   Gümrükhana döwlet girdejisi (baç ýa paç),

c)    Ýol-transport döwlet girdejisi (Duzbulak ýa-da, Toprak basdyr, Rahdary).

Netijede bu hakda diňe häkimlere, hökümdarlara, goşun serkerdeler, patyşanyň döwlet malýe gözegçilerine däl-de, eýsem ýörite edaralaşan tagmahanalara, täjirlerden salgyt alýan döwlet işgärlerine (tagmaçylara), hem-de, gümrükhana işgärlerine (baçdarlar), ýol-transport döwlet girdejisi ýagny duzbulak girdejisini alýan rahdarlara, galyberse-de, ýol hem galanyň karawullaryna çenli buýruk-permanlary ýetirilip durupdyr.

X-XV asyrlardaky türkmen patyşalyklarynyň pul dolanyşygyna degişli dürli maglumatlar bar. Seljuklylaryň döwründe Togrulbege degişli kakylan zikgeler we monetalar, Atabegler, Akgoýunlylar hem Garagoýunlylar serkerde patyşalarynyň hersiniň tarapyndan özlerine maxsus bolan möhürleri boýunça altyn, kümüş we bürünç ýaly materiallardan zikge-monetalar kakylypdyr. Bu monetalar häzirki Britan, Berlin we Fransýadaky Luwr Pariž ýaly dünýäniň belli ylmy-taryhy döwlet muzeýlerinde saklanylýar.

Timuryň ogly Şahruha degişli monetany Akgoýunly türkmenleriniň patyşasy Uzynesen öz möhri boýunça, özüne tabyn ýurtlarda ýörgünleşdirýär. Ol monetanyň ýüzüne kakylan bellikler arap elipbiýinde:

a)    Adyl (Şol ýerde “öz güýjündäki ýörgün” diýlen manyda).

b)   Hasanbeýk    –  حسن بیک

c)    Şiraz     –     شیراز

d)   720       –      ٧٢٠

Ýaly sözler görkezilýär.

Sultan Uzyneseniň Şahruha degişli ikinji bir monetasynda beýleki bir möhür bilen tabyn ýurtlarda öz pul güýjüni saklamak üçin ýüzüne kakylan nomer I we arap elipbiýinde:

“Orduw hem 706”

Görkezilýär. (Elbetde alymlar onuň ýyl wagtyny möhürteraşlar tarapyndan ýalňyş kakypdyrlar! –diýlen, çaklama bar.) Ýöne onda görkezilen “orduw” sözi bolsa, “Uzynesen beýleki ýurtlara ýöriş eden wagtynda moneta kakylýan bir guraly özleri bilen göterip gezipdirler”, -dilen netijä gelinýär.

Üçünji bir kümüş moneta kakylanda Uzyneseniň ady hem kakylan ýeri we ýyly görkezilmändir. Onda arap elipbiýinde:

a)    Elsultan El-Agzam      –    السُلطان الاعظم

b)   Hasan       –     حسن

c)    Haladullah        –       خلدالله

d)   Maleke           –        ملکه

Ýaly sözler berilipdir.

Dördünji kümüş moneta Sultan Ýakup tarapyndan möhürlenýär. Onda görkezilen alamatlar arap elipbiýinde:

a)    Adyl     –     عدل

b)   Sultan 892   –    892   سُلطان

c)    Ýakup (Ýa’gub)    –     یعقوب

d)   Ýzd (şäher ady)     –     یزد

 Bäşinji kümüş monetada bolsa, arap elipbiýinde şeýle ýazgylar bar:

a)    Elsultan El-Agzam      –   السُلطان الاعظم

b)   Töwriz (Täbriz)         –       تبریز

c)    Ýakup han (Ýäg’ubhan)     –     یعقوب خان

d)   Haladullah     –     خلَدالله

e)    Maleke     –       مَلِکَه

Altynjy kümüş monetada arap elipbiýinde şeýle görkezilen:

a)    Aly     –    علی

b)   Osman     –    عثمان

——–

a)    Elsultan El-Agzam      –  السُلطان الاعظم

b)   Töwriz    –    تبریز

c)    Ýakup, zarb      –          یعقوب ضرب

d)   Bagdat      –     بغداد

Ol döwürde türkmen patyşalary haýsydyr bir uly şäheri ýa-da, welaýaty öz golastyna geçirenlerinde şol ýeriň adyndan zikge kakypdyrlar. Görkezilen zikgeler, group otursak, hersi bir şäheriň adyndan kakylypdyr.

Ýedinji kümüş moneta sultan Ýakubyň ogly sultan Baýsyňara degişli bolup durýar. Ondaky bellikler arap elipbiýinde şeýle görkezilen:

a)    Elsultan El-Adyl      –  السُلطان العدل

b)   Baýsyňar (Baýsungar)      –    بایسنقر

c)    Sultanhan     –     سُلطان

d)   Haladullah     –      خَلِدالله

e)    Maleke    –     مَلِکَه

f)     Sene     –     سنه

Sekizinji kümüş moneta sultan Uzyneseniň agtygy sultan Rüsteme degişli bolup durýar. Ondaky bellikler arap elipbiýinde şeýle görkezilipdir:

a)    Elsultan El-Adyl      –  السُلطان العدل

b)   Rüstemhan     –      رستم خان

c)    Haladulla Maleke      –      خَلَدالله مَلِکَه

 Nedir şanyň döwrüne degişli monetalar şu gorkezilen suratlarda anyk manysyna eýe bolýar. Olarda . …

 Şeýlelik bilen, bu fakturalara ser edenimizde, orta asyrlarda biziň ata-babalarymyzyň yurt dolandyryş däp-düzgünleri, malýe serişdeleriniň näderejede kanunlaşdyrylandygy öz döwründe we soňky nesillere yz galdyryjy tasirini ýetirip bilendigini bilip galýarsyň. Şonyň üçin taryhymyzyň bu çetlerini-de, çuňňur öwrenilmegini talap etýär.

Dr. Hangeldi Ownuk

Türkmenistanyň Ministerler Kabinetiniň

ýanyndaky Taryh Institutynyň ylmy işgäri

we taryh ylymlarynyň kandidaty

Aşgabat – 1999 y.

——————-

  1. Ownuk H., Magazine “Standard” (hil we howpsuzlyk journal), “Taryh we Standart”, Aşgabat – 1999 ý., sah. 34-36 ss.
  2.  علي اکبر سرافراز ، فريدون آور زماني ، سکه هاي ايران از آغاز تا دوران زنديه ،  تهران ، سمت ، ١۳۸۰ ، ص ٢۳۷ – ٢۳۸ – ٢۳٩

*******

Magazine “Standard” (hil we howpsuzlyk journal)

Magazine “Standard” (hil we howpsuzlyk journal)i Ashgabat

*****

Magazine “Standard” (hil we howpsuzlyk journal)i

Magazine “Standard” (hil we howpsuzlyk journal)i

****

Magazine “Standard” (hil we howpsuzlyk journal)i

Magazine “Standard” (hil we howpsuzlyk journal)i

****

Magazine “Standard” (hil we howpsuzlyk journal)i

Magazine “Standard” (hil we howpsuzlyk journal)i

Advertisements

ممنون از دیدگاهی که گذاشتید.

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: