قیام شاهزاده تومار علیه لشکر هخامنشی-دایره المعارف ترکمن


نوشته شده توسط: MatinGHezeljeh

شاهزاده تومار
شاهزاده تومار

توماریس در قرن هفتم پیش از میلاد سركرده قوم پروتوترك (تورکهای اولیه) ماساگت از ساكاها بود که بعداز مرگ همسرش جانشین وی می شود. بنا به روایتهای افسانه ای دختر فرمانروا «آلپ ارتونگا» (افراسیاب در شاهنامه) وی ارتش توسعه طلب هخامنشیان را كه قصد تجاوز و اشغال سرزمین تورکان را داشت در هم كوبید و كورش را به سزای جنایتش رسانید.
در دوره تومار/ توماریس حكومت ماساگت ها در شرق دریای خزر نیرو گرفت (برخی از تاریخدانان، قلمرو ماساگتها را تورکمنیستان كنونی و رود آراكس را آمودریا میدانند). بنابر روایتی، كورش ( ٥٥٩-٥٣٠) فرزند كمبوجیه، كه سرمست از پیروزیهایش در آسیا و فتح بابل بود، به قصد تسلط بر سرزمین تورکان و قلمرو حكمرانی تومار نیرنگی بکار بسته، در صدد ازدواج با او برآمد. پس از مخالفت تومار با این پیشنهاد، كوروش تصمیم به حمله و اشغال سرزمین وی را گرفت. تومار نخست پیامی برای كورش فرستاد و او را دعوت به صلح نمود. اما مشاوران وی پذیرش پیشنهاد یك زن و تسلیم شدن به او را دور از شان کوروش دانستند.  تومار برای متوقف كردن كوروش سپاهی به فرماندهی پسر بزرگش «ایسپارگاپئس» گرد آوردּ او ترجیح داد كه ارتش کوروش را به داخل قلمرو خویش بكشاند. از اینرو اجازه داد ارتش كورش از رود گذشته وارد سرزمین سکاها شود. در مصاف اولیه دو سپاه، بخت از آن ارتش متجاوز پارسی بود و بخش اعظم سپاه «ایسپارگاپئس» نابود و خود وی نیز اسیر شد. تومار پیامی به كورش فرستاد و از او آزاد ساختن پسرش و عقب نشینی سپاه پارسی از قلمرو خود و اكتفایش به آنچه دارد را خواستار شد و اضافه كرد «در غیر اینصورت، آنگونه خون آشام كه تو هستی، سوگند می خورم كه تو را غرق خون سازم».
كوروش این پیشنهاد را نیز رد كرد و متعاقب آن پسر تومار در اسارت خودكشی كرد. تومار خود فرماندهی سپاهیانش را بر عهده گرفت و بر سپاه بسیار قوی كوروش غلبه یافتּ کوروش «شكست ناپذیر» در این نبرد كشته شد و سپاه وی نابود شد. تومار امر به یافتن جسد كورش داد و همانگونه كه سوگند یاد كرده بود در مراسمی سر بریده او را در تغار شراب پر از خون فرو برد و گفت: «من زنده ام و تو را در نبرد شكست داده ام. با اینهمه تو مرا ویران كردی، تو پسرم را با قساوت از من گرفتی. اما من به عهدم وفا كردم و تو را خون سیراب ساختم».

درباره هجوم کوروش به سرزمین تومار و کشته شدن وی مورخ مشهور یونانی هرودت در کتاب۱ بند ۲۱۲- ۲۱۰ می گوید:
« کوروش پس از فتح بابل خواست ماساژتها را مطیع کند. آنان مردمانی پرجمعیت و سلحشور بوده و مسکن آنها در طرف شرق ماوراء آراکس در مقابل » ایسسه دون» هاست و برخی آنها را سکایی می دانند. در اطراف آراکس (جیحون) جزائر بیشماری است، اهالی از میوه درختان بسیار قوت دارند. میوه یک نوع گیاه را در آتش گذاشته از بوی آن مست می شوند و در حال مستی به رقص و خواندن می پردازند. برخی قوت شان ماهی و لباس شان از پوست شیر است. یکی از شعب آراکس (جیحون) به کسپین می ریزد. این دریا به هیچ جا راه ندارد. طول آنرا کشتی های پاروئی در مدت پانزده روز می پیمایند. این دریا تا کوههای قفقاز دوام دارد.
در طرف مشرق دریای کسپین جلگه های بی حد واقع است و قسمت بزرگ این جلگه ها مساکن مردمی است که کوروش قصد آنها را کرد به ماساژت معروفند. علت قشون کشی وی یکی برتر شمردن نژاد خویش و دیگری گسترش نفوذ خود تا جیحون و سیحون بود. ملکه ماساژت (ماساگت) در آن زمان بیوه پادشاه سابق آنها بود. این ملکه را توماریس می نامیدند. کوروش در ابتدا قصد ازدواج با وی برای تصرف سرزمین آنها را نمود که ملکه متوجه شده جواب رد داد. سپس کوروش با ساختن پل بر رود آراکس سعی داشت قشون را بگذراند. توماریس پیام داد که این عاقبت خوشی نخواهد داشت. به وی پیشنهاد که به مسافت سه روز از رود عقب بنشیند به درون سرحدات خویش. کوروش این را نپذیرفت و با حیله در نبردی کوچک، پسر توماریس بنام اسپارگاپیس را اسیر کرد، وی پس از تقاضای باز کردن دست و پایش خودش را کشت.
توماریس به کوروش پیام داد: «ای کوروش که از خونخواری سیر نمی شوی، برخود مبال که بواسطه ثمر انگور مزورانه پسر مرا اسیر کرده ای مغرور مشو که بدین وسیله بر او دست یافته ای، چه، اینکار درست نبود و از راه مردانگی نبوده. حالا پند مرا گوش کن و از مملکت من بیرون رو، اگر چنین نکنی در ازای جسارتی که نسبت به ثلث قشون من کرده ای قسم می خورم به آفتاب خداوند ماساژتها که تو را از خون سیر کنم، اگرچه تو سیر نمی شوی. کوروش نپذیرفت.
تومار تمامی قشون خویش را جمع کرده بر کوروش تاخت. ابتدا طرفین تیر انداختند سپس از نزدیک با نیزه و شمشیر جنگ کردند، عاقبت ماساژتها پیروز شدند و کوروش کشته شد.
تومار امر کرد که خیکی را پر از خون آدم کردند بعد سر کوروش را در خیک انداخت و گفت: «حالا تو را از خون سیراب می کنم» این واقعه را ۵۲۹ قبل از میلاد می دانند.»
(به نقل از کتاب ایران باستان یا ایران قدیم. حسن پیرنیا. ج ۱ ص ۴۴۶. نشر دنیای کتاب. چاپ دوم ۱۳۶۲)

در روایت مورخ دیگر یونانی بنام کتزیاس، کوروش در جنگ با «دربیک» که یکی از اقوام سکایی نزدیک دریاچه آرال به هلاکت رسیده است، اشاره می شود.
مورخ مشهور کلدانی بـُورس، کوروش در جنگ با داخ ها (دهه ها) قومی در مجاورت گرگان کشته شد. از گرگان به طرف شمال ابتدا به دهه، سپس دربیک ها و بالاخره در خیوه به ماساگت ها می رسند. (داهه، اینک دهستان نامیده می شود و داخه ها تیره ای از تورکمن بنام داز معروف است. )

«تومار» در تركی به معنی غنی٬ دلاور٬ مبارز٬ حیاتبخش و بركت دهنده است. ایسبار- آسپار- واسپور، … در نام آسپارگاپئس پسر توماریس، در توركی باستان (بولغار) به معنی شدید می باشد. آسپاروخ نام خاقان هفتم تركان باستانی بولغار و كلمه ایسبارا- ایشپارا لقبی افتخاری برای رهبران ترك و به معنی شجاع می باشد.
نام «تومار» هنوز هم در میان تورکمنها رایج است. زنان و دختران تورکمن گردنبند بزرگشان را «تومار» می نامند. و این نشان دهنده احترام جاودانه ملت تورکمن به شیر زنشان می باشد. ساکا نیز بعنوان نام یک تیره تورکمنی است. ( اکنون بصورت ساقوی یا سوقی حفظ شده است).
مسکن اولیه ساکاها/ اسکیت ها نواحی مابین مانغیشلاق و کوههای بالقان در شرق دریای خزر بوده است.
آریقلی – منبع: بایراق سایت

Advertisements
نوشته شده در تاریخ ترکمن. برچسب‌ها: . 1 Comment »

یک پاسخ to “قیام شاهزاده تومار علیه لشکر هخامنشی-دایره المعارف ترکمن”

  1. links for 2010-07-20 « تورکوک بیز Türkük Biz Says:

    […] قیام شاهزاده تومار علیه لشکر هخامنشی-دایره المعارف ترک… […]


ممنون از دیدگاهی که گذاشتید.

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: