ديدار با خانواده مرحوم پروفسور نورمحمد عاشور پور


يادداشت هاي سفرعلمي بنیاد مختومقلی فراغی استان گلستان به تركمنستان در پنج اپيزود 

Tamara Dayza

تامارا دایزا- Tamara Dayza

اپيزود اول: ديدار با خانواده مرحوم پروفسور نورمحمد عاشور پور 

هيئت پس از استقرار درمهمانسراي سفارت ايران درعشق آبادبه نظيم برنامه روزانه ي خود پرداخت. پس ازرايزني جمعي، به عنوان حُسن مطلع اين سفر،قرارشد پيش ازهرچيز به منزل مرحوم نورمحمدعاشورپور رفته وعرض تسليتي خدمت همسرايشان – تامارادايزا- داشته باشيم. منزل استاد مرحوم دريك مجتمع مسكوني قديمي واقع شده بود.پس ازعبور از راه پله اي تاريك وقديمي وارد آپارتمان مسكوني استادشديم.آپارتمان كوچك ومحقّر مي نمود.درهال بسياركوچك منزل باتامارا دايزا ملاقات كرديم.پس از قرائت فاتحه وتسليت گويي هاي معمول،يوسف قوجق به تامارادايزا توضيح دادكه گروه ،هيئتي فرهنگي از تركمن صحراي ايران بوده وبراي ابراز همدردي خدمت رسيده اند. من نيزبه نماينده گي از هيئت پس از شرح مختصري درباره ي موقعيت شاخص علمي استاد مرحوم ويادآوري خدمات شايان ايشان به فرهنگ وادبيات تركمن مراتب تسليت وهمدردي گروه را ابرازكردم. … 

تامارا دايزا كه پيرزني حدودا ً بالاي هفتاد سال مي نمودبسيار بي قرار نشان مي داد. نوبت كه به او رسيد نتوانست احساسات خود راكنترل كند، گريه امانش نداد . دائما ً از رفتن استاد و تنها ماندنش مي گفت و گريه مي كرد. چندنفري از گروه نيز بشدت متأثر شده وبغض تركاندند .بنظرم رسيد كه شايد تأثر وبي قراري شديدوي ناشي از زندگي ومرگ غريبانه ي استاد باشد كه دوراز وطن واقوام و خويشان همچون قويي تنها،درعزلت زندگي رابدرود گفت. نميدانم شايد هم اشتباه مي كنم. بهرحال پس ازساعتي به قصد حضوربرسرخاك استاد منزل رابه سوي t03گورستان عشق آباد ترك كرديم. با راهنمايي شخصي بنام «دولت»كه ظاهراً دستيار نزديك استاد بوده خيلي راحت مزار راپيداكرديم. آرامگاه از سنگ گرانيت بنحو بسيارآراسته اي بناشده بود.بالاي مزارسنگ قبرگرانيتي بسيارقشنگي پُرتره استاد رادر دل خود بنمايش گذاشته بود. برق نگاه نافذ ومحكم استاد تا اعماق روح نفوذ مي كرد. ذيل پُرتره به دوخط فارسي ولاتين نام ونام فاميل وسال تولد ومرگ استاد نوشته شده بود. 

پس از قرائت فاتحه ونثار دسته گل وصحبت مختصر دستيار استاد ،مزار مرحوم راآب وجارو كرديم. گروه عكاسي نيزچپ و راست عكس و فيلم مي گرفتند. پس از ساعتي با قلبي اندوهگين وچشماني غمبار ازاستاد جداشديم. به اين فكر مي كردم كه بازچه هنگام فرصتي دست دهدتا ديداري تازه كنم ودست برسنگ مزارش لحظه اي درخلوت دل باوي سخن گويم. . .  بگذريم. 

اپيزود دوم : بناهاي يادبود درعشق آباد 

طبق تصميم، بازديد از بناهاي يادبود عشق آباد راباديدار از تنديس پُرجبروت مختومقلي فراغي آغاز كرديم. محل نصب تنديس بسيارهوشمندانه انتخاب شده بود. از ورودي وسيع وفرح انگيز بوستان كه وارد مي شدي چشم انداز مقابلت را پيكره ي سنگين و وزين مختومقلي فراغي تمام كادر پُر مي كرد. انديشه مندنشسته برصخره اي سنگي وكتابي بردست،چشم درچشم تو دوخته انگار كه از تو مي پُرسد آيا پاي ِ پيوسته در« طريق» من داري ؟! 

راست گفت آنكه عشق آبادراشهربوستان ها توصيف كرده بود. باغ هاي فرحناك درپيوند با خيابان هاي وسيع،چشم انداز بديعي رادرمنظر چشم مي گشايد،اما بعدازاستقلال به اين دوخصيصه ي شهردو مورد  ديگراضافه شده است ، برج هاي سفيد بلند وتنديس هاي شخصيت هاي حماسي – تاريخي –ادبي تركمن،برج هاي اوچ آياق وبأش آياق وسكيز آياق دركنار يادمان هاي سرباز گمنام ومادرشهيد كه به پاسداشت ياد وخاطره شهيدان جان باخته درجنگ دوم جهاني در رژيم سابق احداث شده است. بناي سكيزآياق جديدترين بناي يادمان صفرمراد تركمن باشي است. بنايي عظيم كه قسمت دروني آن موزه اي است كه متأسفانه توفيق ديدار آن دست نداد. پرداخت وروديه ي 10دلاري براي هرنفر. به اين سئوال كه از مسافران وتوريست هاي مراجعه كننده چندنفر توان پرداخت چنين مبلغي را دارند نتوانستم پاسخي پيداكنم. بگذريم. اما تماشاي تنديس هايي از شخصيت هاي حماسي- تاريخي وادبي تركمن كه بصورت دايره وار بناي برج را احاطه كرده بودند هزينه اي نمي طلبيد. چيدمان تنديس ها طوري بودكه ازپيكره ي اوغوزخان شروع مي شدوپس ازعبورازپيكره ي قورقوت آتا،سلجوق ،طغرل بگ  و . . . به مختومقلي فراغي ختم مي شد. 

t04دربيرون از عشق آباد ودركنار روستاي« قبچاق» زادگاه صفرمراد تركمنباشي درمحوطه اي بسياروسيع وسرسبز وزيبا« مسجد روح »صفرمراد تركمنباشي قراردارد. بناي باشكوه مسجد با گلدسته هاي بلند و پرتلألو خود از دوردست ها نمايان است. ظاهراً بناي مسجد كارمعماران فرانسوي بوده گوشه گوشه ي بنا با سنگ هاي مرمرين گرانقيمت تزيين شده است. شبستان مسجد با نقش هاي اعجاب انگيز سقف مدّور خودچشم هاراخيره مي كرد. فرشي يكدست بانقش هاي پرچم تركمنستان كف شبستان مسجد راپوشش مي داد.شنيدم كه يكي از راهنمايان مي گفت ; شبستان مسجد گنجايش بيش از ده هزارنفر نمازگذاررا داردو مساحت شبستان رايك هكتار برآوردمي كرد. نماي بيروني مسجد بر سردرها وبدنه ي گلدسته ها با خطوط لاتين كتيبه هايي با مضامين آموزه اي ديني- ملي صفرمراد تركمنباشي حك شده بود.درضلع شمالشرقي بناي مسجد، بناي يادبود آرامگاه خانواده گي تركمنباشي با حجمي كوچك خودنمايي مي كرد. درصحن داخلي درست وسط صحن مزار صفرمراد تركمنباشي ودر بالا سروپايين سروي پدر ومادر ودرطرفين راست وچپ نيز دوبرادر وي دفن شده اند. 

          اپيزود سوم : قلعه ي گوگ تپه 

روز سوم رابه ديدار از مجموعه ي قلعه ي گوگ تپه اختصاص داديم . نبرد گوگ تپه نقطه ي عطفي تعيين كننده درتاريخ معاصر تركمن است. امپراتوري تزاري روس دراجراي وصيت پطركبير براي دستيابي به آب هاي گرم اوقيانوس هند،فتح آسياي مركزي رادردستوركاراستعماري خود قرارمي دهد. از حدود نيمه ي قرن هيجدهم ميلادي كه سياست اشغال نظامي سرزمين هاي آسياي مركزي را عملي مي كند پس ازفتح جنوب سيبري، قزاقستان، قرقيزستان ،تاشكندو سمرقند وخيوه و بخارا آخرين نقطه ي تلاقي سپاه تزاري در سرزمين تركمن ها[ تركمانيه ] رقم مي خورد. نقطه ي تجمع نيروهاي نظامي تركمن وفرماندهي آن درمنطقه ي «آخال»و درقلعه ي گوگ تپه سازماندهي مي شود. درگيري هاي نظامي دوطرف چندسالي به درازا مي كشد ودرطول اينمدت تركمن هابا فرماندهي تحسين برانگيز نوربردي خان كه رهبري جنبش مقاومت را برعهده داشت چندباري سپاه مسلح روس را شكست مي دهند.درنهايت بامرگ نوربردي خان وتغييرفرماندهي نظامي سپاه روس وتمهيدات ديگر در ژانويه ي سال 1881 ميلادي قشون متجاوز روس با نفوذ درقلعه وكشتاربيرحمانه ي مردم بي دفاع قلعه راتسخيرمي كند.چندي بعدنيزشهر مرو ديگر نقطه ي تجمع بزرگ تركمن ها هم تسليم مي شود. بدينطريق قشون مسلح تزاري راه خود رابه سوي هندوستان وآب هاي گرم با ريختن خون تركمن ها هموار مي كند. 

حماسه ي مقاومت قلعه ي گوگ تپه آنقدر در روحيه ي قومي تركمن ها تأثيرماندگار داشته است كه شاعران چندي مثل كاتبي ،مسكين قليچ وعبدالستارقاضي شعرها ومنظومه هايي درتوصيف اين نبرد وتأثيرات آن سروده اند. بعدازاستقلال تركمنستان درسال1991وبارويكردمليت خواهي صفرمراد تركمنباشي موضوع حماسه ي مقاومت گوگ تپه درفرهنگ تركمنستان بازتوليد شدوبه منظور احياء خاطره ي تاريخي اين حماسه در اذهان مردم وبزرگداشت قهرمانان وشهيدان اين نبرد تمهيداتي انديشده شد كه ماحصل ان رامادر بازديدخود بصورت مجموعه اي درسه بخش مشاهده كرديم: 

1- منطقه حفاظت شده قلعه گوگ تپه . به گمانم درمحدوده اي به تقريب 300-400 هكتار ايجاد شده است كه اين مساحت وسعت قلعه قديمي را نشان مي دهد.ورودي قلعه از ضلع شمالي است كه بخش اول آن را گورستان قلعه تشكيل مي دهد.مزارتازه سازقربان ميرات ايشان رهبرروحاني تركمن ها نيز دراين قسمت بنا شده است. درمحوطه ي گورستان پيكر شهداء نبردو فوت شده گان عادي مدفون است . اين گورستان در واقع بعداز اتمام نبرد و وسيله ي ساكنين محلي ايجاد شده است. 

2- بخش دوم مجموعه، شامل مسجد گوگ تپه است. مسجدي بزرگ با كاشي هاي نيلگون كه به ياد شهيدان نبرد گوگ تپه وبه دستور صفرمراد توركمنباشي بناشده است. جالب بودكه كارمندان كشيك مسجد از عكاسي وفيلمبرداي درصحن مسجد وشبستان آن اكيدا‌ً جلوگيري مي كردند. 

3- بخش سوم شامل بعض ساختمان هاي اداري وازجمله«موزه گوگ تپه»است. ساختمان هايي بسيار شيك ومدرن. بعداز بازديد از گورستان ومسجد وارد موزه شديم .ساختمان داخلي موزه در دو طبقه  وبصورت مدور بنا شده بود. درموزه دوگونه اشياء چيده شده بود: 

               1- لباس ها وابزار آلات و زيورآلات مربوط به نوع معيشت تركمن ها درآن دوره. 

               2 – اشياء مربوط به نبرد قلعه ي گوگ تپه كه اين خود در دوبخش تنظيم شده بود. 

الف) سلاح هاي گرم وسردي كه درنبرد استفاده شده،مثل تفنگ هاي تركمني معروف به خيرلي، مسلسل ها ،نيزه ها،شمشيرها وخنجرها و . . . 

ب‌) تصاويرمربوط به نبردكه شامل عكس هايي مثل تصويردسته جمعي گول جمال خان ومختومقلي  خان همسروپسر نوربردي خان فرمانده تركمن ها. نقاشي هاي رنگ روغن ازصحنه هاي درگيري . درنقاشي ها سعي شده بود روحيه ي جنگاوري وفداكاري ومقاومت تا پاي جان درپيكره وچهره تك تك تركمن ها اعم از زن ومرد وپيرو جوان به دقت به تصوير كشيده شود. تأثير گذارترين آنها نقاشي ديواري عظيمي بودكه در ديواره ي سن سالن به ابعاد تقريبي 4*8  تصوير شده بود. 

نقاش حساس ترين لحظه ي نبرد را زنده كرده بود. لحظه اي كه با انفجار مواد منفجره بخشي از ديوارشرقي فرو ريخته واز شكاف ايجادشده سربازان سفيد پوش تزاري به داخل قلعه هجوم خود راآغاز  كرده اند. نبردي تن به تن ونابرابر آغازشده ،صفوف بهم ريخته ي تركمن ها از زن وبچه وپير وجوان با نااميدي از كاشانه ي خود مدافعه مي كنند. ودرسوي ديگر، صفوف بهم فشرده ومنظم سربازان روس درنظمي تاكتيكي در درون قلعه درحال پيشروي اند. شجاعت وپايداري درقالبي ازهم گسيخته وبي نظم وهجومي سازمان يافته وبقاعده . شكستن وفرو ريختن پايان محتوم اين مواجهه ي نابرابر است. . .  بغضي درگلو وحسرتي ديرپا دردل ،بازتاب ديدار از مجموعه گوگ تپه . 

          اپيزود چهارم : ديدار با اهالي فرهنگ وهنر تركمنستان 

توفيق ملاقات وگفتگوي رو در روبانويسندگان ،شاعران وهنرمندان تركمنستان درسه مرحله دست داد. بار اول مهمان سفره ي پربركت شاعر پرآوازه ي تركمنستان احمدقربان نپس بوديم . بعضي ديگر از اهالي فرهنگ وهنرتركمنستان درمجلس حضورداشتند.مراسم معارفه بعمل آمد. حاج آقا فرقاني آغازگر  سخن بود. سپس هريك به فراخورسخني گفتندو شعري خواندند. فضاي سالن منزل ازعطر دوستي وهمدلي آگنده بود. آواي گرم اوغلان باغشي ونواي سحرانگيز دوتارِنوازنده ي جوان تركمنستاني پاياني طربناك براي شبي خاطره انگيز رقم زد. 

شبي ديگر درمنزل فراخ شاعر غولدوردي صحت دوردي درمجلس اُنس شاعران واديبان تركمنستان بوديم. الياس امانگلدي شاعر ورمان نويس ،كمك غولي داستان نويس، عبدالرشيد تاشف اهل چارجو [آمل قديم ] شاعر ومنتقد ادبي وعضو نويسنده گان آوراسيا ازديگر حاضرين درمجلس بودند. راحت و بي ريا سخن مي گفتند. دوستان شعر خواندند .ازمختومقلي فراغي وحماسه ي گوراوغلي سخن به ميان آمد. نقطه نظراتي مفيد اظهارشد. من نيز درباره ي «جريان سازي ادبي مختومقلي فراغي» وتأثير آن در روند بعدي زبان وادب تركمني مختصري سخن گفتم. عبدالرشيد تاشف با استناد به شعري از مختومقلي براين گمان بودكه شايد نويسنده ي دستان حماسي گوراوغلي فراغي بوده باشد. 

شب سوم اما حال وهوايي ديگرداشت : جناب سفير ضيافت شامي درسالن تشريفات سفارتخانه ترتيب داده بودند،علاوه بركارمندان سفارت وهيئت ما،تعداد قابل توجه اي از اديبان وهنرمندان تركمنستاني نيز درمجلس حضور داشتند. با اينكه مجلس درمحيطي كاملا ً رسمي جريان داشت اما فضاي حاكم برنشست بسيارصميمي،راحت ومفرّح بود. تعدادي از مدعوين پُشت ميكروفن به ايراد سخن پرداختند . سخنان كوتاه اما برخاسته ازدل بود.يكي شعر خواند، آن ديگري سخن گفت . فردي كه «ايرانشناس» معرفي شده بود. درنوبت سخنراني خود به فارسي سليس گفت : من ايرانشناس نيستم. ايران دوست هستم.كه باتشويق حضارروبروشد.يكي از كارگردانان سينما ازجناب سفير تقاضا كردكه براي گروه هاي سينمايي تركمنستان نيزامكان مسافرت حرفه اي به ايران فراهم گردد. حاج آقا فرقاني نيزبلافاصله با روي گشاده اعلام كرد ايشان وگروه همراهش براي دهه ي فجر وشركت درجشنواره ي فيلم فجر آماده گي داشته باشند. از هيئت ايراني تقي پورمند ومنصور طبري شعر خواندند وسخنراني كردند، من نيزدرنوبت خودم با هدف آشنايي اديبان تركمنستان گزارش مختصري از فعاليت هاي فرهنگي انجمن ها وجمعيت هاي فرهنگي –هنري تركمن صحرا ارائه دادم. آخرين بخش ازاين قسمت اهداي دونسخه كتاب شعر كريم قربان نپس به يارديرين شاعر،قربان يازداشغين بود. اين مجموعه ي دوجلدي حاصل زحمت چركزاونق پژوهشگر ادبيات بودكه به خط فارسي چاپ ونشر شده واز طرف گردآورنده به خانواده كريم قربان نپس وقربان ياز داشغين تقديم شده بود. 

درپايان سخنراني ها وشعر خواني ها، اوغلان باغشي به همراه گروه نوازنده گان با اجراي ترانه هاي تركمني فضاي روح بخش مراسم را دوچندان كرد. پايان بخش مراسم نيزصرف شام درمحيطي آگنده از دوستي وعطوفت برادرانه ي نماينده گان فرهنگي دو ملت دوست وبرادر ايران وتركمنستان بود. 

    اپيزود پنجم : جمعبندي وبرداشت نهايي 

1- مشاهده ي يك جريان فرهنگي- هنري تركمنستاني درعشق آباد كه با خلوص واعتماد به طرف ايراني مي نگرد وصميمانه طرفدار تعميق وگسترش روابط متقابل فرهنگي-هنري است.بنظرم مي رسد كه درايجاد اين فضاي تفاهم واعتمادسازي متقابل نقش جناب محمدرضا فرقاني ويوسف قوجق بسيار تأثيرگذار بوده است. اين فضا بايد حمايت شده ودرجهت تعميق وگسترش روابط فرهنگي- هنري دوملت بايد بيش ازپيش كوشيد. 

2- كاري كه درگوگ تپه صورت گرفته يعني حفاظت ازمحوطه ي قلعه،بازسازي قسمتي ازديوار قلعه،ساماندهي گورستان وبناي مسجد وتأسيس موزه در داخل مجموعه بنظرم قابل تأمل است. اين مجموعه درحافظه ي تاريخي تركمن ها حساسيت ايجاد مي كند. برشي از تاريخ معاصر تركمن رابه تصوير مي كشد. برداشتم اين است كه بازسازي گوگ تپه بويژه موزه ونگارگري هايش ،حضور سنگين تنديس هاي حماسي-تاريخي –ادبي تركمن مثل اوغوزخان، گوراوغلي، غاراجا اوغلان، سلجوق و . . . همه گي دلالت بر وجود حس بازگشت به من تاريخي واصل فرهنگي درتركمنستان دارد. 

3- حقيقت اينستكه تأثير روحي ناشي ازحضور درمنزل مرحوم عاشورپور رانمي توانم كتمان كنم. بنظرم رسيدكه فضاي تنگ وحزن آلوده ي خانه باروح بلندووسعت نظراستاد درتناقضي آشكارقراردارد.    بنظرم رسيد كه استاد همچون شاهبازي بلندپرواز وبلندنظر درقفسي تنگ وتاريك گرفتار آمده بوده است .اما با روح بلند خود اين تناقض رادرجهت نيل به استغناي علمي وپالايش روح از آلايش هاي مادي وزرق برق دنياوي حل كرده بوده است. درچشم اوديگر اين چارديواري تنگ وتاريك حقيرتر ازآن بوده كه بتواند انديشه وخيال سركش اورابه بندكشد .به گمانم اوبه كمال معنوي دست يافته بوده است. ازاين منظر من اورا به نوعي همچون عارفي نشسته درچلّه  مي بينم كه با هراثرعلمي خود يك گام به معناي حقيقي حيات انساني نزديك مي شود  ويك گام از تعلّقات رنگين دنياوي دورترو . . . 

4- . . . وسرآخرمي ماندسپاسگزاري ازعنايت ويژه ي حاج آقافرقاني،زحمات بي شائبه ي يوسف قوجق عزيزكه انصافا ًدرطول سفر سنگ تمام گذاشت وگروه عكاسي وفيلمبرداري هيئت كه درثبت خاطره ها و شكارلحظه ها مايه گذاشتند. وكلام آخر اينكه درود مي فرستم به كل هيئت 9 نفره كه ( آغزي بير) راهي سفر شدند. شش روز با سعه ي صدر با يكديگر هماهنگ شدند ودرپايان سفر باروي گشاده وقلبي صاف ازهم جدا شدند. درود برشما. 

منبع: وبلاگ بنیاد مختومقلی فراغی

Advertisements

2 پاسخ to “ديدار با خانواده مرحوم پروفسور نورمحمد عاشور پور”

  1. links for 2010-01-22 « تورکوک بیز Türkük Biz Says:

    […] ديدار با خانواده مرحوم پروفسور نورمحمد عاشور پور ارد. […]

  2. fadayerahbar Says:

    سلام، مگر ساواکی ها، ببخشید منظورم سپاه و نیروی قدس بود، در عربستان هم مقاطعه کار هستند که می‌خواستند این عرب رو در آمریکا بکشند. فکر می‌کنم تو ایران همه شرکتهرا خریده باشند و چون جا تنگ شده رفتند تو عربستان هم شلوغ کنند تا قرارداد ببندند. چند سال پیش موقع افتتاح فرودگاه اینها باند را اشغال کردند و زوری قرارداد گرفتند. همه چیز پول هست. چون دزدها زیاد شدند منظورم احمدی‌نژاد و دار و دستش، سپاه باید در خارج سفیر عربستان را بکشه تا قرارداد بگیره. واقعا که کشورمون پیشرفت کرده. یا صاحب الزمان با نام تو اینها جنایت کردند و اسمش را اسلام گذاشتند. امام خمینی وقتی‌ فوت کردند یک قران نداشتند شرم بر شما.


ممنون از دیدگاهی که گذاشتید.

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: