متدهای آموزش تاریخ معاصر در ترکمنستان مستقل


جنید خان - Jüneýt han - در قرن xix-xx

جنید خان – Jüneýt han – در قرن xix-xx

در ایّام احراز استقلال ترکمنستان موازی با برنامه های رستاخیز ملّی سمینارها و همایشهای مختلفی در راستای برنامه های نظام نوین ملّی جمهوری ترکمنستان از سوی مراکز علمی _ فرهنگی و آموزشگاههای عالی و پژوهشی برگزار میگردید. پژوهشکده تاریخ آکادمی علوم ترکمنستان که ائضاً (متعاقباً) با عنوان «پژوهشکده تاریخ تحت پوشش کابینه وزیران ترکمنستان » درآمده بود، در همه این برنامه های علمی و پژوهشی شرکت فعّال و بالقوّه داشت. …

یکی از این همایشها عنوانی بود با » ترکمنستان در سالهای ۲۰_۳۰ قرن بیستم ( نگرشها و متدهای تدریس تاریخ) که در آن سالها وضعیّت سیاسی_اجتماعی ترکمنستان عمدتا با مسائل مهاجرت ترکمنان به ایران و افغانستان مواجهه بود. دولت وقت آن زمان برنامه های متعددی جهت بازگردانیدن مهاجرین ترکمن به ترکمنستان به اجرا در می آورده است. این مسائل در رسانه های خبری آن زمان نیز درج میگردیده است. …

متن یکی از این همایشها را برای آن عده از خوانندگان ترک و ترکمن زبان كه دست اندركار تحقيق و پژوهش در اين امور هستند، ذیلا درج میکنیم که اگر در این رابطه تحقیقاتی دارند بتوانند اين متون را مورد استفاده قرار بدهند. اين تز بزبان ترکمنی در ۳ گرافيك نوشتاری این زبان ارائه ميگردد%

Confrens

Confrens

        خانگلدی اونق اراز گلدی اوغلی
وزیرلر کابینتینینگ یانئنداقی
تاریخ اینستیتوتی

===================
       ترکمن بوسغونلاری ایران دا 

باشلانان یر-‌سو رفورماسی اساسئندا ترکمنیستانئگ ایلاتئنئنگ املاکلری الیندن آلینیپ، دؤولت ایه چیلیگینه گچیریلن اپ‌-اصلی یاشایئجئسی ایرانا هم-‌ده اوغانیستانا اؤزلرینی غاچئپ آتماغا مجیبور بولدئلار. شولارئنگ آراسئندا جنیدخان هم اؤز اهلی قشونلاری بیلن ترکمنصحرا اقلئمئنا طاراپ بوسغونیارلار. …

 ۱۹۲۷-نجی یئلئنگ اُکتیا‌برئندا جنیدخان بیلن بلشویکلرینگ آرسئنداقی‌ گؤرش خانئنگ قره قومدا آلئپ باران آیغئتلی سؤوشلرینینگ اینگ سؤنگقئسی بولوپ غالیار. شیخئم سولگونینگ یولباشچئلئغئنداقی ایران ترکمنلرینینگ آراسئنا گیدن توپار، خانئنگ ترکمنصحرا بارئپ بیلجکدیگی حاقئنداقی خوش-خبری بیلن اؤوریلیپ گلیأر.

شول یئللار ایران ترکمنلری نفس سردارئنگ و آنناگلدی سردارینگ (آچ-‌کلته) باش توتانلئغئندا ترکمنصحرانئنگ آوتونومیاسی اوغروندا آلدئم-‌بردیملی گؤرشلری آلیپ باردئلار. مونی ترکمنیستانئنگ یولباشچئلاری هم قولداپ، کؤنه آفیسر س. عوض بایفئنگ یولباشچئلئغئنداقی تورک افیسرلرینی هم -‌ده خان یمودسکی نینگ اوغلی لأله خانی حاربی تعلیم اؤرتمک اوچین ترکمنصحرا یولایار. اولارینگ آراسئندا قادیر افندی، جمال بی، ماتدی(مهدی) افندی، مصطفی‌ بی، خدایار افندی، مراد بی، سلطان پاشا داغی باردی.

شول دوویرده چوقای اوغلی مصطفانئنگ یولباشچئلئغئندا “یاش ترکیستان” آدی بیلن چئقارئلیان غازیت ترکمنلرینگ اؤنگده بارئجئلارئنئنگ پیکیرلرینی قولدایاردئلار. ترکمنصحراداقی گؤرش باشا بارمانی اؤچین، جنیدخان اول یردن هم ۱۹۲۹-نجی یئلدا اوغانیستانا طاراپ چکیلیأر. جنیدخان یوردی ترک ادندن سونگ، غالان ترکمنلر توپار-توپار بولوپ سرحتدن گچیپ کومیش دپه، ماراوادپه، جرگلان، کنبدکاووس، مشهد، تربت جام دا هم آوغانیستانئنگ دمیرغازئق سبیتلری یالی یرلرده یرلشیأرلر.

بوسغونلارئنگ اؤنگونی‌ آلماق مقصدی بیلن ترکمنیستاندا دورلی چأره لر آلئنئپ بارئلیار. “تورکیستان” غازیتینینگ 16-نجی ایولونداقی سانئندا ایرانا و اوغانیستانا گؤچیپ گیدن ترکمنلر اؤوریلیپ گلن یاغدایئندا، مال‌-مولکلرینینگ اؤزلرینه غایتاریلیپ بریلجکدیگی باراداقی پرمان چاپ ادیلیپدیر.

ترکمنلرینگ واطانئنی ترک ادیپ، ایرانا باران ترکمن بوسغونلارئنئنگ آچ-‌حور یاشایاندئقلارئنی، تراژدی حکمینده گونباتارینگ غازیتلرینده-ده یایرادئلئپ دیر.

ایران هم-‌ده اس اس آر شیله بوسغونلارئنگ اؤنگونی آلماق اوچین دورلی چأره لر گؤریپدیرلر. ۱۹۲۴-۱۹۲۶-نجی یئللاردا ترکمنصحراداقی آلئنئپ بارئلان گؤرشلر باشا بارمانی اوچین، ایران ترکمنلری ساوت ترکمنیستانا بوسغونیارلار. اما اس اس آر طاراپئندان اولاری ائزئنا غایتارئپ برندیکلرینه بار سندلر (دکومنتلر) شایاتلئق اتیأر. …

بو مقالا ترکمنیستانئنگ غاراشسئزلئغئنئنگ ۸-نجی یئللئغئنا باغئشلانان “ترکمنیستان XX عاصئرلارئنگ ۲۰-۳۰-نجی یئللارئندا: تأزه غارایئشلار و تاریخی اوقاتماغئنگ مسئله لری” آتلی کنفرنسیاسئنئنگ داکالادئنئنگ تزیس ماتریالی.

عشق آباد – ۱۹۹۹ – ۲۶-۲۷ ص.ص.

H.Ownuk Document

Bosgunlyk hakda 1999 ýylda Türkmenistanda geçirlen çäreler
Türkmenistan öz gasraşsyzlygyna eýe bolanyndan bäri, Sowet döwürinde türkmen bosgunlaryň daşary ýurtlara gaçyp atyşyna degişli 1999-njy ýylda aşakda görkezilen konfrensiýa ýaly çäreleri, ýokary bilim merkezleriniň tarapyndan alynyp baryldy. Bu konfrensiýada berilen mowzugyň ady: “Türkmenistan XX asyrlaryň 20-30-nji ýyllarynda: Täze garaýyşlar we taryhy okatmagyň meseleleri”. Bu ýerde pikirler we garaýyşlar eýýäm täzeçe pozitsiýada alynyp barylýar. Hormatly okyjylaryň ünsini döwrüň garaýyşy hökmünde aşakdaky makala çekýäris:
******
Hangeldi Ownuk Arazgeldi ogly.
Ministrler Kabinetiniň Ýanyndaky
Taryh Instituty. Aşgabat – 1999 ý
.
Türkmen Bosgunlary Eýranda
Başlanan ýer-suw reformasy esasynda Türkmenistanyň ilatynyň emläkleri elinden alynyp, döwlet eýeçiligine geçirilen ep-esli ýaşaýjysy Eýramna hem-de Owganystana özlerini gaçyp atmaga mejibur boldular. Şolaryň arasynda Jüneýt han hem öz goşunlary bilen Türkmensähra yklymyna tarap bosgunýarlar. …

Conference Turkmenistan

1927-nji, ýylyň Oktýabrynda Jüneýt han bilen Bolşewikleriň arasyndaky söweş hanyň Garagumda alyp baran aýgytly söweşleriniň iň soňkysy bolup galýar. Şyhym Sülgünüň ýolbaşçylygynda Eýran türkmenleriniň arasyna giden topar hanyň Türkmensähra baryp biljekdigi hakdaky hoş-habar bilen öwrülip gelýär.
Şol ýyllar Eýran türkmenleri Nepes serdaryň we Annageldi serdaryň (Aç-Kelte) baştutanlygynda Türkmensähranyň awtonomiýasy ugrunda aldym-berdimli göreşleri alyp bardylar. Muny Türkmenistanyň ýolbaşçylary hem goldap, köne offiser S. Öwezbaýewiň ýolbaşçylygynda türk ofiserlerini hem-de Han Ýomudeskiniň ogly Lälehany harby tälim öwretmek üçin Türkmensähra ýollaýar. Olaryň arasynda Kadyr ependi, Jemal beý, Metdi (Mehdi) ependi, Mustafa beý, Hudaýar ependi, Murat beý, Soltan paşa dagy bardy.

Conference document

Bosgunlaryň öňüni almak maksady bilen Türkmenistanda dürli çäreler alynyp barylýar. “Turkmenistan” gazýetiniň 16-njy Iyulundaky sanynda Eýrana we Owganystana göçüp giden türkmenler öwrülip gelen ýagdaýynda, mal-mülkleriniň özlerine gaýtarylyp beriljekdigi baradaky perman çap edilipdir.
Türkmenleriň watanyny terk edip, Eýrana baran türkmen bosgunlarynyň aç-hor ýaşaýandyklaryny tragediýa hökmünde günbataryň gazýetlerinde-de ýaýradylypdyr

Eýran hem-de SSSR şeýle bosgunlaryň öňüni almak üçin dürli çäreler görüpdirler. 1924-1926-njy ýyllarda Türkmensähradaky alynyp barylan göreşler başa barmany üçin, Eýran türkmenleri Sowet Türkmenistana bosgunýarlar. Emma SSSR tarapyndan olary yzyna gaýtaryp berendiklerine dokumentler şaýatlyk etýar. …
Bu makala Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 8-nji ýyllygyna bagyşlanan “Türkmenistan XX asyrlaryň 20-30-nji ýyllarynda: Täze garaýyşlar we taryhy okatmagyň meseleleri” Konferensiýasynyň dokaladynyň tezis materialy.
Aşgabat – 1999 ý., 26-27 sahypa

Advertisements

2 پاسخ to “متدهای آموزش تاریخ معاصر در ترکمنستان مستقل”

  1. اجو Says:

    قربان بایرامینگ قوتلی بولسین گلجک ییل لارا خدای یتیرسین ! ساغلیقدا یاشاماک ممه لره نسیب اتسین !

  2. خوجه نفس Says:

    سلام!
    قربان بایرامی بیزینگ اؤیه گلیپ غوتلانئنگ اوچین کؤپ مینّتدار. بارچامئزا بیله بولسئن…. سونگقی غویان پستئنگ غاتی مانئلی. اونی دؤردنینگ قابرئنا نور یاغسئن!… آرام-آرام بیزه -ده آیلانیپ دورئنگ، بلکم-ده بیر گرکلی ماغلوماتلارئنگ اوستوندن دوشرسینگیز! … عموما سیزه جان ساغلئق و آلیپ باریان مقصد-مرادلارئنگئزا اوستونلیکلی دؤز گلدینگیز!.و…


ممنون از دیدگاهی که گذاشتید.

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: